Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Beş madde, bu dersin taşıdığı her şey.
- Haftalık zaman tek parça değildir; yeni okuma, işleme ve tekrar ayrı bloklardır ve son ikisinin toplamı birincinin altına düşerse okunanlar erişilemez hâle gelir.
- Not biriktirmek ile not işlemek farklı işlerdir; ölçüsü notuna bakmadan konuyu anlatabilmendir.
- İşaretleme ve kopyalama kararı erteler, yeniden ifade ise karar verdirir — anlamadığın yerler ancak kendi cümlelerine çevirirken görünür hâle gelir.
- Tekrar, aralar giderek açılacak biçimde kurulur ve dönüş notu okumak değil, not kapalıyken iddiayı söylemeye çalışmaktır.
- Sosyolojide bir kavramı not ederken tanımı yetmez; kavramın neye karşı ortaya çıktığı yazılmazsa elde kullanılamayan bir tanım kalır.
Açılış sahnesi
Elindeki kitabın kenarları sarıya boyanmış. Neredeyse her paragrafta bir cümlenin altı çizili, bazı sayfalarda üç dört tane.
Çizerken iyi hissettirmişti. Her sarı iz "bu önemli, bunu aldım" demekti ve sayfa ilerledikçe alınan şeylerin sayısı artıyordu.
Şimdi kitabı iki ay sonra açıyorsun ve sarı izlere bakıyorsun. Cümleleri tanıyorsun, hepsi tanıdık geliyor. Ama neden çizdiğini hatırlamıyorsun.
Daha kötüsü: sayfanın yarısı sarı olduğu için hangisinin ötekinden önemli olduğunu da söyleyemiyorsun.
Altını çizmek bir karar gibi hissettirir ve karar değildir. Karar, iki cümleden hangisinin taşıyıcı olduğunu seçmektir; sarı kalem ise ikisini de alır ve seçimi ertelemene izin verir.
Bu ders o ertelemenin yerine ne konacağını kuruyor. Üç parçası var ve üçü birbirine bağlı: haftanın nasıl bölüneceği, okunanın nasıl işleneceği ve işlenenin nasıl tekrar edileceği.
Bu derste ne olacak
Önce haftalık planı kuracağız. Bir önceki derste zamanını ölçtün; şimdi o ölçülmüş sayıyı bir düzene çevireceğiz ve düzenin üç ayrı bloğu olduğunu göreceğiz.
Sonra not tutmaya geçeceğiz. Buradaki asıl ayrım teknik değil yönelim: not biriktirmek ile not işlemek arasındaki fark, çalışmanın işe yarayıp yaramamasını neredeyse tek başına belirliyor.
Ardından tekrar sistemine geleceğiz. Bir şeyi öğrendikten sonra hiçbir şey yapmazsan geri çağırma zamanla zorlaşır; tekrarın işi bu zorlaşmayı iptal etmek değil, ondan yararlanmak.
Sonra bu üçünün nasıl tek bir haftalık ritme oturduğunu göstereceğim, çünkü ayrı ayrı doğru olan üç şey birbirine bağlanmazsa hiçbiri sürmez.
Bir kapsam sınırı da baştan söyleyeyim: burada not tutmanın SİSTEMİNİ kuruyoruz, tekniğini değil. Akademik not, özet, fiş ve kavram haritası hazırlamanın ayrıntısı hazırlık alanının okuma ve yazma kursunda ayrıca işleniyor.
Aşağıdaki çalışma sahneleri kurgu; bir alışkanlığın tam olarak nerede kırıldığını göstermek için yazıldılar.
Sıfır noktası
Not tutmak biriktirmek değil işlemektir ve ikisi arasındaki fark ölçülebilir bir yerde ortaya çıkar: notlarına bakmadan konuyu anlatabiliyor musun.
Biriktiren not, metnin bir kopyasını üretir. İşleyen not, metnin iddiasını senin cümlelerine çevirir ve çeviri sırasında anlamadığın yerler kendiliğinden görünür hâle gelir.
Yaygın yanlışNotun eksiksiz olması gerektiği sanılır.
Eksiksiz not, kitabın ikinci bir kopyasıdır ve kitabın kendisi zaten duruyordur. Notun işi metni saklamak değil, metinden çıkardığın şeyi saklamak; bu yüzden iyi bir not her zaman kaynağından kısadır ve her zaman senin kelimelerinle yazılmıştır.
Mekanizma — haftanın üç bloğu
Önceki derste haftalık zamanını ölçtün. O sayı bir toplamdır ve toplamı doğrudan çalışmaya dökmek işe yaramaz; bölmek gerekir.
Blokların üçü de farklı iş yapıyor ve üçünün süresi eşit değil.
Birinci blok yeni okuma. Bir dersi baştan sona, kesintisiz okuduğun zaman. Haftalık zamanın en büyük parçası burada durur ama tamamı değil.
İkinci blok işleme. Okuduğunu kapatıp kendi cümlelerine çevirdiğin, kavramları birbirine bağladığın zaman. Bu blok neredeyse her zaman ihmal edilir çünkü ilerleme hissi vermez; sayfa sayısı artmaz.
Üçüncü blok tekrar. Önceki haftaların konularına kısa dönüşler. En kısa blok ve en çok atlanan.
Bloklar arasındaki oranın tek doğrusu yok ve kişiye göre değişir. Tek kural şu: işleme ve tekrar bloklarının toplamı, yeni okumanın altında kalmamalı.
Not tutmanın üç biçimi
Not tutmanın çok biçimi var ama üç aile altında toplanıyorlar ve ikisi göründüğü kadar işe yaramıyor.
Birincisi işaretleme. Altını çizmek, renklendirmek, kenara yıldız koymak. Hızlıdır ve hiçbir bilişsel iş yaptırmaz; kararı kalem verir gibi görünür ama karar aslında ertelenmiştir.
Yaygın yanlışİşaretlemenin bir çalışma yöntemi olduğu sanılır.
İşaretleme bir yer imidir, bir işlem değil. Değeri yalnız sonradan geri dönüp o işaretli yerle bir şey yaptığında ortaya çıkar; dönülmeyen bir işaret, hiç yapılmamış bir nottan farksızdır.
İkincisi kopyalama. Metnin cümlelerini deftere geçirmek. İşaretlemeden daha çok emek ister ve genellikle aynı sonucu verir, çünkü el yazısı da olsa cümle senin cümlen değildir.
Üçüncüsü yeniden ifade. Metni kapatıp iddiayı kendi kelimelerinle yazmak. Zor ve yavaştır; işe yarayan tek biçim de budur.
Sosyolojide notun ayrıca bir işi daha var ve bu alana özgü. Kavramların çoğu tek başına değil, bir tartışmanın içinde anlam kazanıyor. Bir kavramı kimin, neye karşı söylediğini not etmezsen elinde bir tanım kalır ve tanım tek başına hiçbir olguyu açıklamaz.
Tekrarı düzene bağlamak
Bir konuyu öğrendikten sonra hiçbir şey yapmazsan geri çağırmak zamanla zorlaşır. Bu zorlaşmanın bir adı var ve bir eğri olarak tarif edilir.
İşleyen düzen şu mantıkla kurulur: ilk dönüş yakın, sonraki dönüşler giderek uzak. Bir dersi okuduktan bir gün sonra, sonra birkaç gün sonra, sonra bir iki hafta sonra kısa bir dönüş.
Dönüşün ne olduğu, ne zaman olduğundan daha önemli. Dönüş, notu tekrar okumak değil; not kapalıyken konunun ana iddiasını söylemeye çalışmaktır. Söyleyemediğin yer, açıp bakacağın yerdir.
Yaygın yanlışTekrarın zaman kaybı olduğu düşünülür, çünkü tekrar edilen konu zaten okunmuştur.
Okunmuş olmak erişilebilir olmak demek değildir ve bir konuyu ikinci kez öğrenmek, ona kısa bir dönüş yapmaktan çok daha uzun sürer. Tekrar, harcanan zaman değil korunan zamandır.
Üçünü tek ritme bağlamak
Buraya kadar üç ayrı şey kurduk ve üçü de ayrı ayrı doğru. Ama ayrı durdukları sürece hiçbiri sürmez, çünkü her biri kendi başına bir irade işi olur ve irade tükenir.
Bağlayan şey sıradır. Üç blok birbirinin ardına gelirse hiçbiri ayrıca hatırlanmak zorunda kalmaz; biri bitince öteki başlar.
İşleyen sıra şu: yeni ders okunur, hemen ardından kapatılıp iki cümleye indirilir, o iki cümle bir yere yazılır ve hafta sonundaki kısa dönüşte kapalıyken söylenmeye çalışılır. Dört adım ve hepsi aynı malzemeye dokunuyor.
Bir ayrıntı daha: bu ritmin en kırılgan noktası ilk iki hafta. Alışkanlık henüz kurulmadığı için her adım ayrıca karar ister ve kararların sayısı yorar. İlk iki hafta boyunca planı olduğundan küçük tutmak, üçüncü haftadan sonra büyütmekten çok daha kolay.
Yaygın hatalar
Yaygın yanlışPlanın ideal haftaya kurulması gerektiği sanılır.
Plan kötü haftaya kurulur; iyi haftada zaten fazlası yapılır. Ölçülmüş süreyi tam doldurmak yerine altında bir plan yapmak, ilk aksamada bırakmayı önler.
Yaygın yanlışAynı anda birden çok kursa başlamanın hızlandırdığı düşünülür.
Sosyolojide kavramlar birbirinin üstüne bindiği için paralel ilerlemek çoğu zaman yavaşlatır: iki kursun kavramları karışır ve hiçbiri yerine oturmaz. İstisna, biri kuram öbürü yöntem olduğunda geçerlidir; o ikisi birbirini besler.
Yaygın yanlışNotların düzenli görünmesinin işe yaradığı sanılır.
Temiz bir defter bir çalışma göstergesi değil bir düzenleme göstergesidir. Notun ölçüsü görünümü değil, kapalıyken ne kadarını söyleyebildiğin.
Yaygın yanlışUzun bir çalışma bloğunun kısa bloklardan daha verimli olduğu sanılır.
Üç saatlik tek bir oturum, aynı toplamı üç güne bölmekten daha az kalıcı sonuç verir; çünkü aralar bilgiyi yeniden çağırmayı zorunlu kılar ve zorlanan çağırma yerleşen çağırmadır. Uzun blok yalnız bir işi bitirmek gerektiğinde üstündür, öğrenmek gerektiğinde değil.
Aklında kalsın
Beş madde, bu dersin taşıdığı her şey.
- Haftalık zaman tek parça değildir; yeni okuma, işleme ve tekrar ayrı bloklardır ve son ikisinin toplamı birincinin altına düşerse okunanlar erişilemez hâle gelir.
- Not biriktirmek ile not işlemek farklı işlerdir; ölçüsü notuna bakmadan konuyu anlatabilmendir.
- İşaretleme ve kopyalama kararı erteler, yeniden ifade ise karar verdirir — anlamadığın yerler ancak kendi cümlelerine çevirirken görünür hâle gelir.
- Tekrar, aralar giderek açılacak biçimde kurulur ve dönüş notu okumak değil, not kapalıyken iddiayı söylemeye çalışmaktır.
- Sosyolojide bir kavramı not ederken tanımı yetmez; kavramın neye karşı ortaya çıktığı yazılmazsa elde kullanılamayan bir tanım kalır.
Sonraki derse köprü
Artık haftanı bölebiliyor, okuduğunu işleyebiliyor ve tekrarı bir düzene bağlayabiliyorsun. Bu üçü çalıştığında bir şey birikmeye başlar ve o birikimin bir adı olması istenir.
İşte tam orada bir soru beliriyor: bütün bunların sonunda elinde ne olacak.
Sonraki ders o soruya doğrudan cevap veriyor ve cevabın ilk yarısı beklenenden dar. Akademinin verdiği katılım belgesi ile akademik bir yeterlilik arasındaki farkı tek tek kuracağız: hangisi neyi doğrular, hangisi hangi kapıyı açar ve bir belgeyi olduğundan fazla göstermenin bedeli kime çıkar. Bu ders boyunca kurduğun sistem o belgeye değil, belgeden çok daha uzun süre elinde kalacak olan şeye çalışıyor.