A, B ve C hikâyeleri

Açılış sahnesi

Tülin Hanım panonun başında kalemini kartlara doğru uzatıyor. "Kırmızı," diyor. "Cemil'in borcu. Bu bölümün ana hikâyesi bu mu?"

Herkes başını sallıyor. Cemil'in bölümü, Cemil'in hikâyesi.

"Peki mavi?" Hayri ile Barış'ın defter meselesi. Melis itiraz ediyor. "Ama Hayri dizinin yıldızı. Onun hikâyesi ikinci sırada mı kalacak?"

Selim Bey bu soruya tuhaf bir yerden cevap veriyor. Kanalın Hayri için anlaştığı oyuncu o hafta yalnızca iki gün sette olabilecek. Bir tiyatro turnesi var. "Hayri'yi bu hafta öne koyamayız," diyor. "Koyarsak setin yarısı boş bekler."

Ozan şaşırıyor. Yapım takvimi bir hikâyenin sırasını mı belirliyor?

"Bazen," diyor Tülin Hanım. "Ama bu hafta ikisi aynı şeyi söylüyor. Bu bölüm Cemil'in. Hayri onun yanında, gölgede duruyor."

Yeşil kartlar en azı. Can'ın annesine verdiği okul sözü, bölüm boyunca dört kısa sahneyle geri dönüyor. Mor kart ise tek: Hayri'nin cebindeki yazı.

Nesrin panonun kenarına üç harf yazıyor. A, B, C. Sonra küçük bir not: mor, hepsinin içinde.

Hikâyelerin sırası karakterlerin önemine göre değil, o haftanın sorusuna ve o haftanın imkânlarına göre sıralanır.

Bu derste ne olacak

Bu dersin konusu, bir bölümdeki hikâyeleri sıraya koymak. Senaryo'da A-B-C düzenini, karakter paylaşımını, süre payını ve koşucu hattı görmüştük. Bu ders o araçlara dizinin uzun yolculuğundan bakıyor. Bir hikâyenin neden A, neden B olduğuna karar vermeyi konuşacağız. Sezonun büyük sorusunun bu üç hikâyenin içine nasıl serpildiğini göreceğiz. Yapım takviminin hikâye sırasına etkisini tartışacağız. Bir C hikâyesinin ileride bir A hikâyesine nasıl dönüştüğünü inceleyeceğiz. İskele'nin dördüncü bölümünü A, B ve C olarak düzenleyeceğiz. On diziden örnek okuyacağız. Dersin sonunda kendi bölümünün hikâyelerini rütbelendirmiş ve sezonun sorusunu bunlardan birinin içine yerleştirmiş olacaksın.

Sıfır noktası

Senaryo'daki A-B-C dersinden birkaç aracı hatırlayalım. Bir dizi bölümü çoğu zaman üç hikâyeyi birlikte örer: en çok yer alan bir ana hikâye, ona eşlik eden bir ikincisi ve kısa, hafif bir üçüncüsü. Bir karakter iki hikâyeye birden girip aralarında köprü olabilir. Her hikâyenin bölümden aldığı pay hesaplanabilir. Hafif bir hikâye bölüm boyunca kısa uğrayışlarla ilerleyebilir. Hikâyeler bir sahnede karşılaşıp birbirinin sonucunu değiştirebilir.

O ders bir bölümün içine bakıyordu. Dizi yazarı ise aynı soruyu sezon boyunca, onlarca bölümde yeniden sorar. Hangi hikâye bu hafta A? Geçen hafta B olan, bu hafta A olabilir mi? Bu hafta C olan bir hikâye, birkaç hafta sonra bir bölümün tamamını taşıyabilir mi?

İlk yanılgı, A hikâyesinin her zaman dizinin baş karakterine ait olduğudur. Değildir. Bir topluluk dizisinde A hikâyesi bölümden bölüme el değiştirir. Baş karakter bazı haftalarda B ya da C hikâyesinde durur.

İkinci yanılgı, C hikâyesinin önemsiz olduğudur. C hikâyesi kısa olabilir, ama bölümün tonunu, ritmini ve bazen temasını taşır. İyi bir C hikâyesi, bir sonraki büyük hikâyenin tohumunu da taşıyabilir.

Üçüncü yanılgı, hikâye sırasının yalnızca yazarın kararı olduğudur. Bir dizide oyuncuların takvimi, mekânların kullanımı ve bütçe de bu sırayı etkiler. Yazar bunlara karşı değil, bunlarla birlikte yazar.

Son yanılgı, sezonun büyük hikâyesinin ayrı bir hat olarak yürümesi gerektiğidir. Bazen yürür. Ama çoğu zaman sezon hikâyesi A, B ve C hikâyelerinin içine küçük parçalar hâlinde serpilir.

Bu dersin bakışı, tek bir bölümün değil bir sezonun tablosudur. Tabloda satırlar bölümler, sütunlar karakterler olsun. Her hücreye o karakterin o bölümde hangi hikâyede, hangi rütbede durduğu yazılır. Tablo dolunca kadronun dengesi bir bakışta görünür. Kimin çok öne çıktığı, kimin uzun süre gölgede kaldığı, kimin terfiye hazırlandığı.

Mekanizma

Sıranın ölçüsü

Dördüncü bölümde kırmızı hikâye A rütbesinde, çünkü riski en büyük. Cemil işini, belki ailesini kaybedebilir. Bölüm teması da en çok onun hikâyesinde görünüyor: bir insan neyi ödeyebilir? Mavi hikâye B rütbesinde. Barış'ın itirafı önemli, ama bölümün olay yükünü taşımıyor. Yeşil hikâye C rütbesinde. Can'ın okul sözü dört kısa sahnede ilerliyor ve bölüme bir nefes veriyor.

Hat rütbesi bir değer yargısı değildir. Hayri dizinin kalbi, ama bu hafta B hikâyesinde. Bu, Hayri'nin önemsizleştiği anlamına gelmez. Bu haftanın sorusu onun değil, Cemil'in kapısından soruluyor.

Rütbeyi belirlemenin kısa bir yolu var. Her hikâye için şunu sor: bu hikâye bu bölümde kapanmazsa izleyici ne kaybeder? En çok şey kaybettiren hikâye A'dır. En az kaybettiren C.

Sezonun parçaları

Mor hat İskele'nin sezon sorusu: hat kapanacak mı? Ama dördüncü bölümde mor hat kendi başına yürümüyor. Bir damla olarak B hikâyesinin içine düşüyor. Hayri, Cemil'in durumunu duyunca elini ceketinin iç cebine atıyor; orada hattın geleceğini yazan kâğıt duruyor. Bu an mavi hikâyenin bir parçası, ama aynı zamanda sezonun sorusunu hatırlatıyor.

Sezon damlası çok hatlı bölümün yükünü hafifletir. Bölüme dördüncü bir hat eklemek yerine, sezonun sorusu mevcut hatlardan birinin içine yerleştirilir. Damla küçük, ama izleyici onu her hafta görür.

Damlanın yeri önemlidir. Hangi hikâyeye düştüğü, sezon sorusunun o hafta hangi yüzünü gösterdiğini belirler. Dördüncü bölümde damla Hayri'nin hikâyesine düşüyor, çünkü hattın kapanması en çok onun hayatını değiştirecek. Başka bir bölümde Sevgi'nin büfesine düşebilir: hat kapanırsa büfe ne olacak?

Setin takvimi

Selim Bey'in haberi bir set günü dengesi sorunu. Hayri'yi oynayan oyuncu o hafta iki gün sette. Hayri'yi A hikâyesine koymak, setin günlerce onu beklemesi demek. Ekip bu kısıtı bir fırsata çeviriyor. Bu bölüm zaten Cemil'in bölümü olacaktı. Hayri'nin B hikâyesindeki sahneleri iki güne sığacak biçimde toplanıyor.

Bu tür kısıtlar Türkiye'deki kanal dizilerinde sık görülür. Uzun bölümler, sıkı çekim takvimleri ve oyuncuların başka projeleri, yazarın hikâye sırasını sık sık etkiler. İyi bir yazı ekibi bu kısıtları önceden öğrenir ve sezon planına yerleştirir. Böylece bir oyuncunun yoğun olduğu haftalar, başka bir karakterin A hikâyesine çıktığı haftalara denk gelir.

Set günü dengesi bir uzlaşmadır, bir teslimiyet değil. Yazar hikâyenin gereğini bir kısıt yüzünden feda etmez. Ama aynı hikâyeyi farklı bir sırayla anlatmanın yolunu arar.

Küçük hikâyenin büyümesi

Can'ın okul sözü dördüncü bölümde bir C hikâyesi. Dört kısa sahne, birkaç cümle. Ama ekip bu hikâyenin ileride büyüyeceğini biliyor. Can'ın müzik merakı, annesiyle çatışması ve okulla ilişkisi, ileriki bir bölümde A hikâyesi olarak öne çıkacak. O bölüme geldiğinde izleyici Can'ı tanıyor olacak.

Hat terfisi, sezon planlamasının sessiz bir aracıdır. Bir hikâyeyi A olarak tanıtmadan önce, onu birkaç bölüm boyunca C olarak ısıtmak, izleyicinin ona bağlanmasını kolaylaştırır. Birden ortaya çıkan bir A hikâyesi ise izleyiciye yabancı gelir.

Terfinin bir de ters yönü var. Bir bölümde A olan bir hikâye, sonraki bölümlerde C olarak devam edebilir. Cemil'in borcu dördüncü bölümde kapanıyor gibi görünüyor, ama alacaklı birkaç bölüm sonra kısa bir sahneyle geri dönebilir. Hikâye küçülür, ama kaybolmaz.

Dengenin iki ucu

Senaryo'daki süre payı burada yine geçerli. A hikâyesi bölümün en büyük payını alır, ama bütün bölümü yutmaz. B ona eşlik eder, C nefes aldırır. Dördüncü bölümün panosunda kırmızı kartlar yarıya yakın, mavi kartlar üçte bire yakın, yeşil kartlar ise geri kalan küçük bir kısım.

Bu oranlar bir kural değildir. Bazı bölümlerde A hikâyesi neredeyse bütün bölümü kaplar. Bazı bölümlerde iki hikâye eşit yürür. Ama oranın bilinçli olması gerekir. Panoda kartları saymak, hangi hikâyenin bölümü taşıdığını hemen gösterir.

Dizilerden okuma

Usta katmanı

Rütbeyi kaybetme sorusuyla belirle. Her hikâye için şunu sor: bu hikâye bu bölümde kapanmazsa izleyici ne kaybeder? En çok kaybettiren A, en az kaybettiren C olsun.

Yıldızı korumaya çalışma. Dizinin en tanınmış karakteri her bölümde A hikâyesinde olmak zorunda değil. Her hafta öne çıkan bir yıldız, izleyiciyi bir süre sonra yorar. Onu bazen B'ye ya da C'ye koymak, hem karaktere hem diziye nefes aldırır.

Sezon damlasını bir hikâyenin içine yerleştir. Sezonun sorusunu ayrı bir hat olarak açmak yerine, A, B ya da C hikâyesinden birinin içine küçük bir an olarak yerleştir.

Damlanın düştüğü yeri seç. Sezon damlasının hangi hikâyeye düştüğüne dikkat et. Damlanın yeri, sezon sorusunun o hafta hangi yüzünü gösterdiğini belirler.

Yapım takvimini erken öğren. Oyuncuların set günlerini, mekânların kullanımını ve çekim düzenini sezon planı yapılırken öğren. Kısıtları sonradan değil, baştan hikâye sırasına yerleştir.

Kısıtı fırsata çevir. Bir oyuncu az set günü verebiliyorsa, o haftayı başka bir karakterin A hikâyesine ayır. Gölgede kalan karakterler için bu, beklenen bir sıra olabilir. Kısıt, kadronun başka bir yüzünü göstermek için bir fırsat olabilir.

Terfi edecek hikâyeyi önceden ısıt. İleride A olacak bir hikâyeyi birkaç bölüm boyunca C olarak göster. İzleyici o hikâyeye hazır gelsin ve terfi bir sürpriz değil, bir kavuşma gibi hissettirsin.

A'yı küçült, kaybetme. Bir A hikâyesi kapandıktan sonra, sonraki bölümlerde kısa bir C sahnesiyle geri gelebilir. Hikâye küçülür, ama tamamen kaybolmaz.

Kartları say. Panoda her rengin kart sayısını say ve rütbeyle karşılaştır. A'nın en çok, C'nin en az olduğundan emin ol. Oranlar eşitse hangi hikâyenin bölümü taşıdığı belirsizleşir.

Rütbe tablosu tut. Sezon boyunca her bölümde kimin hangi rütbede durduğunu bir tabloya yaz. Bir karakter çok uzun süre A'ya çıkmıyorsa ya da hep A'da kalıyorsa tablo bunu gösterir.

Misafir hikâyeyi A'ya koymaktan çekinme. Bir prosedürel dizide haftanın misafiri çoğu zaman A hikâyesini taşır. Kalıcı kadronun hikâyeleri B ve C olarak yürür. Bu, kadroyu küçültmez; misafirin derdine kadronun nasıl tepki verdiğini gösterir.

Rütbe değişimini izleyiciye sezdir. Bir hikâye C'den A'ya yükselecekse, bir önceki bölümde onun ağırlığının arttığını küçük bir işaretle göster. İzleyici terfiye hazırlansın.

Rütbeyi yazı ekibiyle birlikte belirle. Hikâye kırma sırasında her hikâyenin rütbesini panonun üstüne yaz. Ekip bölümün neyi taşıdığı konusunda anlaşsın.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Kilit özet

• A, B ve C hikâyeleri karakterlerin önemine göre değil, o haftanın sorusuna göre sıralanır.
• Hat rütbesi, hikâyenin riskine, temaya yakınlığına ve süre ihtiyacına göre belirlenir.
• Dizinin yıldızı bazı haftalarda B ya da C hikâyesinde durur.
• Sezon damlası, sezonun sorusunu ayrı bir hat açmadan bir hikâyenin içinde yaşatır.
• Set günü dengesi, hikâye sırasını yapımın gerçekleriyle uzlaştırır.
• Hat terfisi, C olarak ısıtılan bir hikâyenin ileride A'ya yükselmesidir.
• Kapanan bir A hikâyesi, sonraki bölümlerde C olarak sürebilir.
• Rütbe tablosu, sezon boyunca kadronun dengesini gösterir.
• Prosedürel dizide haftanın misafiri çoğu zaman A hikâyesini taşır.
• Kalabalık kadroda herkes her bölümde görünmek zorunda değildir.
• Rütbe her hafta o bölümün sorusuna göre yeniden kurulur.

Sonraki derse köprü

Rütbeler belli olunca Ozan bölümü yazmaya başlıyor. İlk taslakta kırmızı bir sahne, hemen ardından yeşil bir sahne, sonra mavi geliyor. Okurken Tülin Hanım her geçişte duruyor. "Burada neden yeşile geçtik?" diye soruyor. Ozan cevap veremiyor. Sadece sıra öyle geldi. Melis başka bir soruna parmak basıyor: mavi hikâye ikinci perdede o kadar uzun bekliyor ki dönünce ne olduğunu hatırlamak zor. Sonraki ders hatlar arası geçişi ele alıyor: hattan hatta kesmeyi, geçişi anlamla kurmayı ve bir hattın ne kadar bekleyebileceğini.