Kendi yöntemini yazmak

Açılış sahnesi

Anneannenin bir tarifi var. Kimse aynısını yapamıyor.

Tarifi soruyorsun. Anlatıyor.

"Un koyarsın."

Ne kadar?

"Göz kararı. Kıvamına bakarsın."

Hangi kıvam?

"Anlarsın işte."

Ve haklı. Gerçekten anlıyor. Elli yıldır yapıyor ve eli biliyor.

Ama o bilgi elinde duruyor ve kimseye geçmiyor.

Şimdi biri oturup ölçsün. Yüz yirmi gram un. Kıvam: kaşıktan ağır ağır akıyor, kopmuyor.

Aynı tarif. Ama artık taşınabilir.

Bugün göz kararını ölçüye çevireceğiz.

Bu derste ne olacak

Önce kişisel yöntemin ne olduğunu netleştireceğiz — bir üslup değil. Sonra kaynağın verdiği dokuz soruyu açacağız. Ardından yöntemin dogma olmadığını konuşacağız; kaynak bunu doğrudan söylüyor. Sonra yöntemin amacını göreceğiz — herkesi aynı estetiğe götürmek değil. En sonda on aşamalı bir yöntem kurmayı ele alıp on dört pratikten örneklerle bunu okuyacağız. Ders bittiğinde kendi yöntem manifestonu yazabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Tarife geri dönelim, çünkü bu benzetme ders boyunca bizimle kalacak.

Kişisel yöntem nedir ve ne değildir?

Bir üslup değildir. Üslup, işlerinin nasıl göründüğüdür. Yöntem, o işlere nasıl vardığındır.

Bir kılavuz da değildir. Kılavuz bir markaya aittir; yöntem sana aittir ve bütün projelerinde geçerlidir.

Bu tanıma dikkat et, çünkü bir rahatlama sağlıyor.

Kendi yöntemini yazmak, yeni bir şey icat etmek değildir. Zaten yaptığın şeyi görünür kılmaktır.

Ve bunun bir sınavı var: yazamıyorsan, henüz bir yöntemin yok demektir. Bir alışkanlıklar toplamın var.

Fark şurada: alışkanlık tekrarlanır ve sorgulanmaz. Yöntem yazılıdır, sorgulanabilir ve değiştirilebilir.

Şimdi neden yazılması gerektiğine bakalım. Üç sebep var.

Birincisi devir. Bir önceki derste mentorluğu konuşmuştuk; yöntem yazılmadığında yalnız gösterilerek aktarılır ve bu çok yavaştır.

İkincisi tutarlılık. Yazılmayan bir yöntem, yorgun günlerde uygulanmaz.

Üçüncüsü ve en az düşünüleni: kendi yöntemini gördüğünde eksiğini de görürsün.

Bu benzetme bir yere kadar doğru. Şurada bozulur: tarifte tek bir doğru sonuç vardır ve ölçüler onu garanti eder. Yaratıcı bir yöntem sonucu garanti etmez. Yani senin işin sonucu sabitlemek değil, düşünme kalitesini sabitlemek.

Mekanizma

Dokuz soru

Kaynak kişisel yöntemin cevaplaması gereken dokuz soruyu sayıyor.

Projeye nasıl başlıyorum? Hangi soruları her zaman soruyorum? Araştırmayı nasıl sınıflandırıyorum? Fikirleri nasıl çoğaltıyor ve eliyorum? Hangi kalite ölçütlerini kullanıyorum? Ekiple nasıl iletişim kuruyorum? Ne zaman sezgiye, ne zaman veriye dayanıyorum? Hangi etik çizgileri aşmıyorum? İş bittiğinde ne öğreniyorum?

Dokuz soru ve ikisi diğerlerinden farklı.

Yedinci soru — ne zaman sezgiye, ne zaman veriye dayanıyorum — bir sınır sorusudur.

Somutlaştıralım. Bir cevap şöyle olabilir: erişilebilirlik ve okunabilirlik konularında veriye, ton ve atmosfer konularında sezgiye dayanırım.

Bu cümle bir sınır çizer ve toplantıda kullanılabilir. Cümle yoksa, kişi bazen ölçüm ister bazen sezgiye güvenir ve ekip bunu keyfî olarak okur.

Dokuzuncu soru — iş bittiğinde ne öğreniyorum — bir kapanış sorusudur.

Bu, bir önceki modülde konuştuğumuz otopsi pratiğinin yönteme yerleşmiş hâlidir. Yönteme yazılmadığında yalnız kötü giden projelerde yapılır ve iyi giden projelerden hiçbir şey öğrenilmez.

Yöntem dogma değildir

Kaynak bunu doğrudan söylüyor ve iki koşul ekliyor.

İki uyarlama biçimi var ve ikisi farklı.

Birincisi proje türüne göre uyarlama. Bir güvenlik uyarısı ile bir sanat afişi aynı yöntemle çalışmaz. Bu seride defalarca gördük: ölçüt projeye göre değişir.

İkincisi deneyimle değişme. Yöntem bir kez yazılıp kilitlenmez; yılda bir gözden geçirilir.

Bu yüzden yöntem belgesine bir tarih yazılır. Bir önceki derste araç benimseme kararına gözden geçirme tarihi koymuştuk; yöntem için de aynısı geçerli.

Şimdi bir incelik daha ekleyelim.

Yöntemin değişen ve değişmeyen kısımları vardır.

Değişmeyenler genellikle etik çizgiler ve her zaman sorulan sorulardır.

Değişenler araçlar, sıralamalar ve ölçütlerdir.

Bir önceki seviyede sistem kurarken değişmez ile değişkeni ayırmıştık. Kişisel yöntem de bir sistemdir ve aynı yapıyı taşır.

Amacı ne

Ve kaynağın en önemli cümlesine geldik.

Bu cümle, yöntem yazmanın en büyük riskini önlüyor.

Risk şu: bir yöntem yazıldığında, onu uygulayan herkesin benzer işler üretmeye başlaması.

Eğer yöntemin belirli görsel sonuçlar dayatıyorsa, o bir yöntem değil bir üslup şablonudur.

Üretemiyorsa yöntem fazla dar yazılmış demektir.

Bir önceki modülde araştırma alanının bir soru üretmesi gerektiğini, hazır bir görüntü üretmemesi gerektiğini söylemiştik. Yöntem için aynı ölçü geçerli — soru üretmeli, sonuç değil.

Teoriyi bırakıp işlere bakalım.

Örneklerden okuma

Örnekleri üç grupta topladım. Önce yöntemini yazmış pratikler. Sonra yöntemin bileşenleri. En sonda yöntemin sınandığı yerler.

Usta katmanı

Az önce yazamıyorsan henüz bir yöntemin olmadığını söyledim. İşin aslı biraz daha ince: yöntemi yazmanın en verimli yolu, geriye dönük yazmaktır.

Sıfırdan bir yöntem tasarlamaya çalışmak, ideal bir süreç üretir ve o süreç hiçbir zaman uygulanmaz. Bunun yerine son üç projeni al ve gerçekten ne yaptığını yaz. Ne zaman başladın, önce neye baktın, hangi noktada tıkandın, neyi atladın? Üç projenin ortak adımları, senin gerçek yöntemindir. Aralarındaki farklar ise ya proje türü uyarlamasıdır ya da tutarsızlıktır — ve ikisini ayırmak, yöntem yazmanın asıl işidir.

İkinci nüans çıkış ölçütleriyle ilgili. Kaynağın stüdyo uygulaması her aşama için dört şey istiyor: araç, soru, çıktı ve çıkış ölçütü. Dördüncüsü en çok atlanan ve en belirleyici olanıdır. Çıkış ölçütü, bir aşamanın ne zaman bittiğini söyler. Yazılmadığında araştırma aşaması projenin yarısını yer ya da tasarım aşaması yeterince olgunlaşmadan sunuma girer. "Bu aşama şu koşul sağlandığında biter" cümlesi, takvimi tek başına disipline eder.

Üçüncüsü bir sınır durumu. Yöntem yazmak her tasarımcı için gerekli değildir ve erken dönemde zararlı bile olabilir. Yeterince proje görmeden yazılan bir yöntem, birkaç deneyimi kural hâline getirir ve öğrenmeyi kapatır. Kaba bir ölçü: en az yirmi otuz proje. Ondan önce yapılacak şey yöntem yazmak değil, deney günlüğü tutmaktır — yöntem, o günlükten sonra kendiliğinden çıkar.

Dördüncüsü bir meslek pratiği. Yöntemini yazdıktan sonra bir projede ona bilerek uymayı dene ve nerede zorlandığını not et. Yöntem çoğu zaman kâğıtta işler ve uygulamada iki adımda tıkanır: genellikle araştırmanın bitiş ölçütü ve eleme aşaması. O iki noktayı düzeltmek, belgeyi gerçekten kullanılabilir hâle getirir. Bir önceki seviyede kılavuz için aynı testi yapmıştık — belge, uygulanana kadar taslaktır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Önce geriye dönük yaz. Üç projede gerçekten ne yaptın? Adım adım, süsleme yapmadan.

Ortak adımları işaretle. Bu senin gerçek yöntemin.

Şimdi on aşamalı bir yöntem kur. Her aşama için dört şey yaz.

Araç: bu aşamada neyi kullanıyorum?

Soru: bu aşamada hangi soruyu soruyorum?

Çıktı: bu aşama ne üretiyor?

Çıkış ölçütü: bu aşama ne zaman biter?

Sonra dokuz soruyu cevapla ve cevapları yöntemin içine yerleştir. Özellikle yedinci ve sekizinciye zaman ayır: sezgi ile veri sınırı, ve etik çizgiler.

Son adım: yöntemi bir sayfalık akış şemasına dök ve altına bir tarih yaz — ne zaman gözden geçireceksin?

Şuna dikkat et: on aşamadan kaçında çıkış ölçütünü yazamadın? Neredeyse herkes araştırma ve eleme aşamalarında zorlanır. Ve tam olarak o iki aşama, projelerde en çok uzayan aşamalardır. Uzamanın sebebinin belirsizlik değil, bitiş ölçütünün yazılmamış olması olduğunu görmek, dersin sana bıraktığı asıl şey.

Kilit özet

Birincisi. Yöntem bir üslup değildir. Üslup işlerinin nasıl göründüğüdür; yöntem o işlere nasıl vardığındır.

İkincisi. Yazamıyorsan henüz bir yöntemin yok, bir alışkanlıklar toplamın var. Alışkanlık sorgulanmaz, yöntem sorgulanabilir.

Üçüncüsü. Yöntemin değişmesi bir tutarsızlık değil bir gelişme işaretidir. Beş yıl aynı kalan yöntem, beş yıldır aynı şeyi öğreniyor demektir.

Dördüncüsü. Amaç herkesi aynı estetiğe götürmek değil düşünme kalitesini yükseltmektir. Test şudur: aynı yöntemle çalışan iki kişi farklı işler üretebiliyor mu?

Beşincisi. En atlanan parça çıkış ölçütüdür. Bir aşamanın ne zaman bittiği yazılmadığında, o aşama projenin yarısını yer.

Sonraki derse köprü

Bu derste kendi yöntemini yazdık.

Ve seri burada bitiyor. Ama bir soruyla bitiyor.

Çünkü öğrenilen bütün araçlar bir şeye hizmet eder ve o şey bir sorudur.

Bu meslekte hangi soruyu soruyorsun?

Bir mezuniyet projesi, o sorunun ilk ciddi cevabıdır. Ve iyi bir tez sorusu, çok sayıda uygulama üretmekten çok daha zordur — çünkü tek bir cümle yazmak gerekir ve o cümle hem kişisel hem araştırılabilir olmalıdır.

Son derste sanat yönetmeninin tez sorusunu göreceğiz.