Teknik çizim ve şartname

Merak sorusu

Stuttgart'tan pazartesi sabahı gelen çizimin sağ alt köşesinde bir antet, altında ise bir dizi not var: "Unless otherwise specified, all dimensions in mm. General tolerances as per company standard. Break all sharp edges. Surface treatment: zinc plated, see specification MS-210." Çizimin revizyon harfi B'den C'ye geçmiş ve e-postada bir istek var: müşteri yüzey işlemini değiştirmek istiyor ve Kaan'dan bunun üretime etkisini anlatan bir değişiklik talebi bekliyor.

Kaan çizimleri yıllardır okuyor; sayılar ve semboller ona tanıdık. Ama notların İngilizcesi, şartnamenin kalıpları ve resmî bir değişiklik talebinin nasıl yazılacağı başka bir konu. Bir çizimin notlarını nasıl okursun ve bir değişikliği müşteriye nasıl önerirsin?

Anlatım

Çizimin kimliği: antet ve revizyon

Bir teknik çizimin antedi, yani İngilizcede "title block", çizimin kimliğidir: çizim numarası, parça adı, malzeme, ölçek, birim, revizyon harfi ve onaylayanlar. Mühendisler arasındaki her yazışmada bir çizimden söz ederken numarası ve revizyonu birlikte söylenir: "drawing 4471-02, revision C". Revizyonu belirtilmemiş bir çizimden söz etmek, iki tarafın farklı sürümlere bakmasına yol açabilir.

"Supersede" sözcüğü bir belgenin bir öncekinin yerini aldığını söyler; eski revizyon artık geçerli değildir.

Notların kalıpları

Çizim notları kısa, kalıplaşmış ve çoğu zaman tam cümle değildir. En sık görülen kalıp "Unless otherwise specified" ya da kısaltmasıyla "UOS"tur: aksi belirtilmedikçe. Bu kalıp bir genel kuralı kurar ve çizimin başka bir yerinde özel bir değer verilmişse o değer geçerli olur. "All dimensions in mm", ölçülerin birimini; "General tolerances as per…", toleransı tek tek yazılmamış ölçüler için hangi kuralın geçerli olduğunu söyler.

Bazı notlar emir kipindedir ve üretime bir talimat verir: "Break all sharp edges" keskin kenarları kır, "Remove all burrs" çapakları al, "Do not scale drawing" çizimden ölçü alma. Son not özellikle önemlidir: bir ölçü yalnızca çizimde yazılan değerden okunur, kâğıt ya da ekran üzerinde cetvelle ölçülmez.

Şartnamenin dili

Bir malzeme ya da yüzey işlemi şartnamesi, sözleşme diline benzeyen bir dil kullanır. Yükümlülükler çoğu zaman "shall" ile kurulur: "The coating shall be free of cracks and blisters." Sözleşme derslerinde bu fiilin görevini görmüştün; şartnamede de bir zorunluluğu anlatır. "As per", "in accordance with" ve "comply with" kalıpları bir başka belgeye ya da standarda gönderme yapar: "Parts shall comply with specification MS-210." Bir gönderme varsa, o belgenin hangi sürümünün geçerli olduğu da önemlidir.

Değişiklik talebi: ne, neden, etkisi

Müşteri ya da üretici bir çizimde ya da şartnamede değişiklik istediğinde, bu istek genellikle yazılı bir değişiklik talebiyle yapılır. İyi bir değişiklik talebi dört soruya cevap verir: ne değişecek, neden, bunun etkisi ne olacak ve ne zamandan itibaren geçerli olacak. "From… to…" kalıbı değişikliğin kendisini en kısa biçimde söyler.

Etki kısmı dürüst ve somut olmalıdır: maliyet, teslim süresi, kalıp ya da test ihtiyacı, stoktaki eski parçaların durumu. Talep, kimin onayına bağlı olduğunu ve bir sonraki adımı söyleyerek biter: "Pending your approval, we can start the first-article inspection in week 24."

Türkçe köprüsü

Türk fabrikalarında çizim notları bazen Türkçe, bazen İngilizce, bazen de ikisi karışık yazılır; "UOS", "çapak alınacak", "keskin kenarlar kırılacak" aynı çizimde yan yana durabilir. İngilizce bir müşteriyle çalışırken notların tek bir dilde ve kalıplaşmış biçimde yazılması, yanlış okumayı önler. "Çapak alınacak" Türkçede gelecek zamanlı bir talimattır; İngilizce çizim notunda karşılığı emir kipindedir: "Remove all burrs."

Değişiklik taleplerinde de bir alışkanlık farkı var. Türkçe yazışmalarda bir değişikliğin olumsuz etkisi bazen yumuşatılır ya da sonraya bırakılır: "Biraz gecikme olabilir." İngilizce bir değişiklik talebinde etki baştan ve somut söylenir: "about two weeks", "an increase of around eight percent". Müşteri kararını bu sayılara göre verir; belirsiz bir etki, sonradan bir anlaşmazlığa dönüşebilir.

Gerçek hayattan örnekler

Kaan önce çizimin antedini kontrol ediyor ve e-postasının ilk satırına çizim numarasını ve revizyonu yazıyor. Notları tek tek okuyup üretim ekibi için Türkçeye çeviriyor ve "Do not scale drawing" notunun neden önemli olduğunu ustabaşına anlatıyor.

Sonra değişiklik talebini yazıyor: yüzey işleminin neyden neye değişeceği, müşterinin hangi tarihli isteğine dayandığı, birim maliyete ve teslim süresine etkisi, stoktaki eski kaplamalı parçaların ne olacağı ve onay sonrası ilk numune muayenesinin hangi hafta yapılabileceği. Ms Weber iki gün sonra cevap veriyor: maliyet artışını kabul ediyor ve stoktaki parçaların bir sonraki siparişte kullanılmasını istiyor. E-postanın sonunda bir satır daha var: "Thank you for the clear impact assessment."

Sık yapılan hata

Bir başka sık sorun, "Do not scale drawing" notunu görmezden gelip çizimden cetvelle ölçü almaktır. Ölçü yalnızca yazılan değerden okunur.

Mini alıştırma

1. Bir çizimden söz ederken hangi iki bilgi birlikte verilir?
2. "Supersede" ne anlama gelir?
3. "Unless otherwise specified" kalıbı ne kurar?
4. "Do not scale drawing" notu neden önemlidir?
5. İyi bir değişiklik talebi hangi dört soruya cevap verir?

Cevaplar

1. Çizim numarası ve revizyon.
2. Bir belgenin bir öncekinin yerini aldığını; eski sürüm artık geçerli değildir.
3. Genel bir kural kurar; çizimin başka bir yerinde özel bir değer verilmişse o değer geçerli olur.
4. Ölçü yalnızca çizimde yazılan değerden okunur; kâğıt ya da ekran üzerinde ölçmek hataya yol açar.
5. Ne değişecek, neden, etkisi ne olacak ve ne zamandan itibaren geçerli olacak.

Sesli tekrar görevi

Ardından bir değişiklik talebini dört cümleyle sesli kur: "We propose changing… from… to…", "This is because…", "This change would…", "Pending your approval, we can…". Etkiyi söylerken somut bir sayı kullanmaya dikkat et.

Özet kartı

1. Antet çizimin kimliğidir; her yazışmada çizim numarası ve revizyon birlikte söylenir.
2. Supersede: yeni revizyon eskisinin yerini alır.
3. Notlar: Unless otherwise specified, All dimensions in mm, General tolerances as per…
4. Talimat notları emir kipinde: Break all sharp edges, Remove all burrs, Do not scale drawing.
5. Şartname dili: shall, as per, in accordance with, comply with; gönderilen belgenin sürümü önemlidir.
6. Değişiklik talebi: ne, neden, etki, ne zamandan; from… to… ve somut sayılar; Pending your approval…

Sonraki derse köprü

Yeni kaplama işlemi için fabrikaya bir hat kuruluyor ve Alman müşterinin iki teknisyeni kurulumu izlemek için Kocaeli'ye geliyor. Hattın yanında kimyasallar, sıcak yüzeyler ve hareketli parçalar var; Kaan'ın misafirlere fabrikaya girmeden önce güvenlik kurallarını İngilizce anlatması gerekiyor. İş güvenliği talimatlarının dili sıradaki ders.