Pozisyon

Öğrenme hedefi

Bir sahada nerede duracağını, oyuncuların yüzlerini, arka planı ve ışığı birlikte düşünerek seçebileceksin. Takımların hangi potaya ya da kaleye hücum ettiğini izleyecek, yüzleri görmek için hücumun geldiği uca geçecek ve devre arasında takımlar yer değiştirdiğinde senin de yer değiştirmen gerektiğini hesaba katacaksın. Saha kenarında diz hizasına inmenin oyuncuları nasıl daha iri gösterdiğini, tribünden yukarıdan bakmanın ise oyunun şeklini nasıl açtığını karşılaştıracaksın. Organizatörün belirlediği fotoğrafçı alanına ve güvenlik kurallarına uyarak oyunu ve kimseyi tehlikeye atmadan çalışacaksın. Alçak bir açıdan bakarken tavan ışıklarının yüzleri nasıl karartabildiğini, bunun farklı tenlerde ne kadar farklı sonuç verdiğini gözeteceksin.

Merak sorusu

Arkadaşın artık pasın nereye gideceğini önceden görüyor, ama ribaunt ve blok anlarında karelerinde hep sırtlar var. Yeğen ribaunda yükseliyor, pivot blok için sıçrıyor; ikisi de yüzünü öteki potaya dönmüş. Devre arasında kulüp fotoğrafçısı çantasını toplayıp sahanın öteki ucuna yürüyor ve kenar çizgisinin gerisinde bir dizinin üstüne çöküyor. Tribünde oturan bir başka fotoğrafçı ise salonun yukarısından, bütün sahayı görerek çekiyor. Aynı maç, üç ayrı yer. Tribünden mi, saha kenarından mı?

Bağlam

Makinenin yerden ne kadar yüksekte durduğunun, alçaktan yukarı bakmanın konuyu büyüttüğünü, yukarıdan bakmanın ise zemini fon yaptığını kompozisyonda denemiştin (Ders 14.6). Konunun arkasına hangi fonun geleceğini yer ve objektif seçimiyle belirlemeyi geniş, normal ve tele objektifleri karşılaştırırken öğrenmiştin (Ders 12.2). Pota altının ve köşelerin bir maçın en yoğun yerleri olduğunu da oyunu okurken fark etmiştin (Ders X.3).

Konum, bu üç bilgiyi bir sahada tek bir karara bağlar: nerede duracaksın? Bir objektif ya da bir ayar çekim sırasında değiştirilebilir, ama bir konum çoğu zaman bir yarı boyunca, bazen bir maç boyunca sabittir. Yanlış yerde duran biri en iyi ekipmanla bile sırtları çeker.

Basit açıklama

Yüzler nereden görünür?

Hücum ucu, bir takımın o yarıda hücum ettiği pota ya da kaledir. Hücum eden oyuncular bu uca doğru koşar, sıçrar ve atış yapar; yüzleri ve göğüsleri bu uca döner. Bu yüzden yüzleri, çabayı ve topu birlikte görmek isteyen fotoğrafçı, hücum ucunun arkasında ya da ona yakın köşede durur. Savunma yapan oyuncular ise sırtlarını bu uca verir.

Devre arasında takımlar pota ya da kale değiştirir. Bir yarıda doğru olan yer, öteki yarıda sırtları gösteren yer olur. Bu yüzden devre arası fotoğrafçı için bir mola değil, bir taşınma zamanıdır. Hangi takımın fotoğraflarını çektiğini bilmek de burada önemlidir: bir takım için çalışan fotoğrafçı, o takımın hücum ettiği uca geçer; iki takımı da çeken biri ise iki yarıda iki ayrı uçtan çalışır.

Alçaktan mı, yukarıdan mı?

Diz hizası, saha kenarında yere çökerek ya da oturarak makineyi yerden yarım metre kadar yükseğe indirmektir. Bu açıdan oyuncular göğe uzanıyormuş gibi daha iri ve güçlü görünür, sıçramalar daha yüksek durur. Arka planda tribünün alt sıraları yerine üst sıraları ya da salonun tavanı yer alır. Tribünden, yukarıdan bakış ise başka bir şey verir: sahanın şeklini, oyuncuların birbirine göre dizilişini, bir kontra atağın ya da bir savunmanın düzenini. Arka plan parke ya da çim olur, yani sade ve tek renktir.

İkisi iki ayrı hikâye anlatır. Diz hizası bir oyuncunun çabasını ve yüzünü, tribün oyunun kendisini gösterir. Bir maçın seçkisi çoğu zaman ikisinden de kareler ister.

Alçak açının bir bedeli vardır: salonun tavanındaki lambalar, oyuncuların başlarının hemen üstünde ya da arkasında kareye girer. Bu parlak kaynaklar yüzleri ters ışıkta bırakır ve makinenin ölçümünü aşağı çeker. Koyu bir tende yüz, parlak lambaların önünde bir siluete yaklaşır. Açık bir tende ise yüzün kenarları lambanın parlamasına karışır. Biraz yana kayıp lambaları kadrajın dışına almak ya da telafiyi artırmak, yüzleri kendi tonlarında tutar.

Nerede durmaya izin var?

Fotoğrafçı alanı, bir maçta organizatörün fotoğrafçılara ayırdığı, çoğu zaman pota ya da kale arkasındaki şeritler ve saha kenarının belirli bölümleridir. Bu alanlar oyuncuların, hakemlerin ve yedek kulübesinin yolundan uzak tutulur. Çoğu organizasyonda saha kenarında çalışmak için bir yaka kartı istenir ve bazı yerlerde flaş yasaktır.

Bu kurallar güvenlik içindir. Kenar çizgisine yakın çökmüş bir fotoğrafçı, topu kovalayan bir oyuncunun yoluna düşebilir. Bu yüzden oyun alanına hiçbir zaman girilmez ve çanta ile ayaklar çizginin gerisinde tutulur. Hakemin koşu yolu açık bırakılır. Kurallara uyan fotoğrafçı bir sonraki maça da çağrılır.

Fotoğrafçı alanı olmayan küçük maçlarda, bir okul turnuvasında ya da bir mahalle liginde, kural yerine bir izin vardır: antrenöre ya da organizatöre nerede durabileceğini sormak. Çocukların oynadığı maçlarda ailelerin de fotoğrafların nerede paylaşılacağını bilmek isteyeceğini hesaba katmak gerekir. Bir kez sorulan bu soru, fotoğrafçıyı oyunun yabancısı olmaktan çıkarır.

Görsel kanıt

Devre arasında arkadaşın kulüp fotoğrafçısına gidip salonda nerede çalışabileceğini soruyor. Görevli ona bir yaka kartı veriyor ve pota arkasındaki çizgili şeridi gösteriyor. Arkadaşın, yeğenin takımının devre arasından sonra hücum edeceği potanın arkasına geçip diz hizasına çöküyor.

Yeğen ribaunda yükseldiğinde yüzü, uzanan kolları ve top artık kameraya dönük. Diz hizasından sıçrama daha yüksek duruyor ve arkada tribünün üst sıraları yumuşak bir renk alanı. İlk karede tavan lambası yeğenin başının hemen arkasında parlıyor, yüzü gölgede kalmış. Arkadaşın yarım metre sağa kayınca lamba kadrajdan çıkıyor. Pivotun blok için sıçradığı karede ise koyu kahverengi yüzü, artırılan telafiyle, tepeden gelen ışıkta ayrıntılı: kaşlarının çatılışı ve alnındaki ter seçiliyor.

Maçın son dakikalarında tribüne çıkıp yukarıdan bir kare çekiyor. Parke bir oyun tahtası gibi, beş oyuncunun dizilişi ve boş kalan köşe bir bakışta okunuyor.

Sık yapılan hata

Özet

Konum, fotoğrafın yarısıdır: yüzler hücum ucundan görünür ve takımlar devre arasında uç değiştirdiğinde fotoğrafçı da yer değiştirir. Diz hizası oyuncuların çabasını ve yüzünü büyütür, tribün ise oyunun şeklini açar; ikisi bir seçkide birbirini tamamlar. Fotoğrafçı alanının kurallarına uymak herkesi korur, alçak açıda tavan lambalarını kadrajdan çıkarmak ise farklı tenlerden yüzleri kendi tonlarında tutar.

Mini ödev

Bu ödevde aynı maçı üç ayrı konumdan çekip karşılaştıracaksın.

1. Yerel bir maça git, fotoğraf çekmek için nerede durabileceğini görevliye sor ve gösterilen alanda kal.
2. Bir yarıda bir takımın hücum ettiği ucun arkasından diz hizasında, bir süre de tribünden yukarıdan çek; devre arasında takımlar yer değiştirince sen de uç değiştir.
3. Diz hizasındaki karelerde tavan lambalarının oyuncuların yüzlerini nasıl etkilediğine bak; gerekiyorsa yana kay ya da telafiyi artır ve iki kareyi karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Hücum ucundan çektiğin karelerde yüzler ve top kameraya dönük mü?
• Diz hizası ile tribün kareleri ayrı ayrı neyi anlatıyor?
• Alçak açıdaki karelerde yüzler tavan lambalarının önünde kararmadan kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Hücum eden oyuncuların yüzlerini görmek için nerede durulur?

• A) Savunma yapılan ucun arkasında
• B) Hücum edilen potanın ya da kalenin arkasında ya da ona yakın köşede
• C) Orta çizgide
• D) Yedek kulübesinin yanında

2. Devre arasında fotoğrafçı neden yer değiştirir?

• A) Takımlar pota ya da kale değiştirdiği için
• B) Işık değiştiği için
• C) Kartını değiştirmek için
• D) Seyircileri çekmek için

3. Tribünden yukarıdan bakış neyi daha iyi gösterir?

• A) Bir oyuncunun yüzündeki ifadeyi
• B) Sıçramanın yüksekliğini
• C) Topun dikişlerini
• D) Sahanın şeklini ve oyuncuların birbirine göre dizilişini

4. Diz hizasında bir oyuncunun yüzü neden kararabilir?

• A) Objektif çok uzun olduğu için
• B) Oyuncu forma rengi yüzünden
• C) Tavan lambaları başının arkasında kareye girip yüzü ters ışıkta bıraktığı için
• D) Parke ışığı yuttuğu için

Cevaplar

1. B — Hücum eden oyuncular o uca koşar, sıçrar ve atış yapar; yüzleri oraya döner.
2. A — Uç değişince bir önceki yer artık sırtları gösteren yer olur.
3. D — Yukarıdan bakış parkeyi bir tahta gibi açar ve dizilişi bir bakışta okutur.
4. C — Parlak lambalar ölçümü aşağı çeker ve yüz gölgede kalır.

Özet kartı

• Konum, fotoğrafın yarısı: yüzler hücum ucundan görünür.
• Devre arası taşınma zamanıdır; takımlar uç değiştirir.
• Diz hizası çabayı ve yüzü, tribün oyunun şeklini gösterir.
• Fotoğrafçı alanında kal; oyun alanına ve hakemin yoluna girme.
• Alçak açıda tavan lambalarını kadrajdan çıkar, telafiyi gözet.

Sonraki derse köprü

Bir sonraki hafta maç, üniversitenin eski spor salonunda. Arkadaşın içeri girince ışığın ne kadar zayıf olduğunu fark ediyor: sarı ve titrek lambalar, karanlık köşeler. Binde birlik enstantaneyi f/2.8'de bile tutabilmek için makine ISO'yu 12800'e çıkarıyor ve ekrandaki kareler kumlu. Kötü ışıkta spor nasıl çekilir? Sonraki ders, yüksek ISO'yla çalışmayı ve kumlanmayı çekimde ve düzenlemede yönetmeyi ele alıyor.