Bu modül yeni bilgi öğretmez; 13 modülde öğrendiğiniz her şeyi tek bir gerçek (ya da gerçekçi kurgusal) aile üzerinde birleştirmenizi ister. Capstone, eğitmenliğin sınavı değil, provasıdır: İlk danışan aileniz size geldiğinde yapacağınız işin tamamını burada, süpervizyon altında bir kez yaparsanız, ilk gerçek aile ikinci aileniz olur.
Bu modülün sonunda: Bir aileyi gelişimsel hak haritasıyla değerlendirebilecek, ebeveynin kendi düzenlenmesini planın merkezine koyabilecek, 4 haftalık ölçülebilir bir destek planı tasarlayıp sunabilecek ve kendi çalışmanızı etik çerçeveyle değerlendirebileceksiniz.
Uyarı: Capstone için gerçek bir aileyle çalışıyorsanız yazılı bilgilendirilmiş onam alın, aileyi tanınmaz hale getirin (isim, yaş, şehir değiştirin), çocukla bireysel çalışma yapmayın ve Ders 13.5'teki çocuk koruma akışını elinizin altında tutun. Yakın akraba ya da arkadaş ailesi seçmeyin (ikili ilişki). Gerçek aile bulamıyorsanız, aşağıdaki örnek vakalardan birini kullanın.
Capstone Yapısı
Aşama 1 — Aile ve bağlam (1. hafta). Aile üyeleri, çocuğun yaşı ve gelişim evresi, başvuru nedeni ebeveynin cümleleriyle, aile sistemi haritası (kim karar veriyor, kim bakıyor, genişletilmiş aile, Ders 12.1–12.2), kültürel bağlam. 7 günlük gözlem günlüğü (Ders 13.1 formatı) ebeveyne verilir.
Aşama 2 — Gelişimsel değerlendirme (2. hafta). Çocuk için: Yaş evresine göre Bodynamic hak haritası (hangi hak destekleniyor, hangisi zorlanıyor), Piaget/Erikson/bağlanma çerçevesi, mizacı (Thomas & Chess), kırmızı bayrak taraması ve yönlendirme kararı. Ebeveyn için: Tolerans penceresi örüntüsü (ne zaman, hangi bedensel işaretlerle pencereden çıkıyor), kendi gelişimsel hak haritasında olası "takılma" noktası (tanı değil, merak sorusu olarak), ebeveynlik stili (Baumrind), ana iletişim engelleri (Gordon). Aile için: aile sistemi haritası ve kuşaklar arası aktarım (Ders 10.4); aile dizimi geleneğinin aidiyet–sıra–denge kavramları kullanılacaksa, kanıtı sınırlı bir model olduğu belirtilerek ve ölçüt olarak değil, merak sorusu olarak.
Aşama 3 — 4 haftalık plan (3. hafta). Tek bir SMART hedef (iki katmanlı: ebeveyn davranışı + çocukta gözlenebilir değişim), baseline ölçümü (sıklık, yoğunluk, süre). Planın dört haftası akademinin omurgasını izler:
- Hafta 1 — Önce ebeveyn: Ebeveynin düzenlenme pratiği (Modül 10 + Ders 13.3 kaynak hareketi), günlük 5 dakika. Çocukla tek hedef: özel zaman (Ders 3.4).
- Hafta 2 — Bağ ve hak: Çocuğun evresine uygun bir hakkı destekleyen tek uygulama (örn. İrade evresinde sınırlı seçenek, İhtiyaç evresinde ihtiyacı adlandırma). Duygu koçluğu adımları (Ders 9.1).
- Hafta 3 — Sınır ve onarım: Üç durum modeli (Ders 10.1), araç kutusundan tek araç (Ders 8.3), kopuş sonrası onarım ritüeli (Ders 3.2).
- Hafta 4 — Sistem ve sürdürme: Diğer ebeveyn/büyükanne ile tek bir uzlaşma (Yöntem III, Ders 9.4), ölçüm tekrarı, "gerileme planı" (zorluk geri gelirse ilk üç adım), gerekirse yönlendirme.
Her hafta için: Ebeveyne verilecek tek sayfalık "bu hafta evde" kâğıdı, beden pratiği, gözlem günlüğü sorusu ve olası engeller + uyarlama.
Aşama 4 — Uygulama ve ebeveyne sunum (4. hafta). Planı ebeveyne (gerçek aileyse) ya da süpervizöre/akran gruba (kurgusal vakaysa) 15–20 dakikalık bir sunumla anlatın; sunumu videoya kaydedin. Sunum, jargonsuz, ebeveynin anlayacağı dilde, umut veren ama garanti vermeyen bir dilde olmalıdır. Sunumun sonunda ebeveynin üç sorusunu alın ve cevaplayın.
Aşama 5 — Öz-değerlendirme ve süpervizyon. 1 sayfalık yansıtma: Bu vakada bedenimde ne taşıdım? Hangi noktada kendi ebeveynlik hikâyem devreye girdi? Neyi görmüyor olabilirim? Hangi etik sınırı test ettim? En az bir süpervizyon oturumunun tarihi ve üç çıkarımı.
Teslim Edilecekler
- Capstone dosyası (Aşama 1–3 ve 5; 8–15 sayfa).
- Sunum videosu (15–20 dk) ya da canlı sunum.
- Ebeveyn için 4 adet "bu hafta evde" sayfası.
- Onam formu (gerçek aile) ya da vaka seçimi gerekçesi (kurgusal aile).
Başarı Kriterleri (100 puan)
| Kriter | Puan | Ölçüt |
|---|---|---|
| Gelişimsel değerlendirmenin doğruluğu | 20 | Yaş evresi, hak haritası, kırmızı bayrak kararı tutarlı ve gözleme dayalı |
| "Önce ebeveyn" ilkesinin planın merkezinde olması | 20 | Ebeveynin düzenlenmesi 1. haftada ve her haftada beden pratiğiyle var |
| Planın ölçülebilirliği ve küçük adımları | 15 | SMART hedef, baseline, haftalık tek uygulama, uyarlama planı |
| Aile sistemi ve kültürel bağlamın görülmesi | 15 | Diğer ebeveyn/geniş aile plana dahil, kültürel gramer yargılanmamış |
| Sunumun dili ve ittifak | 15 | Jargonsuz, umutlu, garanti vermeyen; ebeveyn sorularına saygılı cevap |
| Etik çerçeve ve öz-değerlendirme | 15 | Onam, anonimleştirme, yetkinlik sınırı, süpervizyon çıkarımları |
Geçme notu: 75. "Önce ebeveyn" ya da "Etik" kriterlerinden herhangi birinde 10'un altı puan, toplamdan bağımsız olarak yeniden teslim gerektirir.
Bonus (+10): Planın ilk iki haftasını gerçek aileyle uygulayıp öncesi–sonrası ölçümü ve ebeveynin kendi cümleleriyle geri bildirimini eklemek; ya da planı 90 dakikalık bir atölyeye dönüştürüp (Ders 13.4) en az 3 kişiyle pilot uygulamak.
Örnek Vakalar (gerçek aile yoksa)
Vaka A — "Sabah krizleri": Elif (34) ve Murat (37), oğulları Kaan (5,5) her sabah anaokuluna giderken ağlıyor, giyinmiyor; Murat "şımarttın" diyor, Elif suçlu hissediyor. Babaanne haftada 3 gün evde. Kaan'ın dil gelişimi yaşına uygun, uyku düzensiz. Elif kendi çocukluğunda "ağlama, ayıp" cümlesiyle büyümüş.
Vaka B — "Ekran savaşları": Ayşe (41), tek ebeveyn, kızı Defne (13) odasından çıkmıyor, telefon üzerine her akşam kavga; notlar düştü. Ayşe akşam 20.00'de işten geliyor, yorgun; "ben de çok bağırıyorum" diyor. Defne'nin bir yakın arkadaşı var, sosyal geri çekilme yok, ama uyku geç saatte.
Vaka C — "Kardeş kavgası ve yeni bebek": Zeynep (30) ve Emre (33), oğulları Ali (3) yeni doğan kız kardeşini "gitsin" diyor, gece altını ıslatmaya başladı, anneye vuruyor. Emre uzun mesai; anneanne yardıma geliyor ama "Ali'yi kıskanç yapmayın" diye eleştiriyor. Zeynep uykusuz ve "hiçbir şey yetiştiremiyorum" diyor.