HSK 7–9 Tekrar ve Seviye Sınavı

Kanca

Deniz'in sınav kâğıdında fazladan tek bir 很 yoktu. Fazlalık ses kaydından çıktı, konuşma bölümünün ikinci görevinde, bir 非常'nin hemen arkasında. 张老师 onu yakalamak için kaydı iki kez dinledi.

Aynı kişi, aynı hafta, aynı yanlış: kâğıtta yok, seste var. Bir seviye sınavı o zaman neyi ölçmüş olur?

Anlatım

Sahne: 6 Ocak 2031, sabah sekiz buçuk

6 Ocak 2031 pazartesi. 张老师'nin sınıfında masalar birbirinden ayrılmış, her masada bir kâğıt ve kulaklıklı bir kayıt cihazı var. Kâğıt, Ders Y.35'te tahtaya çizilen biçimin kısaltılmışıydı: beş bölüm yerli yerinde, soru sayısı ve süre yarıdan az. Sabahı kâğıt üstündeki dört bölüm doldurdu; sözlü çeviriyle konuşma son yarım saatte kayda alındı.

Kâğıtlar dağıtılmadan önce 张老师 tek bir şey söyledi:

Gerçek sınavda düzey, yetenek değerinden ve soruların güçlüğünden çıkar; bir sınıf kâğıdı bunu taklit edemez, yalnız beş puan verir.

Sekiz modülün haritası

Üst bandın yükü iki eksende toplandı: kayıt ve cümlenin mimarisi.

Birinci düğüm: hangi kâğıtta hangi bağlayıcı

Sol sütun yanlış değil, yalnız dilekçeye yakışmaz. Ders Y.8'de 周经理 Deniz'in mektubundaki 因为'yı 鉴于 yapmış, 所以'yu silmişti. Resmî bir yazının tonunu bozmaya tek bir 要是 yeter.

İkinci düğüm: birinci parçanın verdiği söz

Sınavın boşluk sorularından biri 纵然 ile 幸亏'yi ayırmayı istedi: biri gerçekleşmemiş bir durumu kabul eder, öteki gerçekleşmiş bir şansı anar.

İzlencenin son iki satırı

2025 izlencesinin 7–9 dilbilgisi listesinde, kendi dersi olmadan kalan iki kalıp var. Birincisi seçim bileşik cümlesindeki 或……，或……. Yazı dilinde iki seçenek arasında gidip gelir: 或多或少, 或早或晚. 汉典'nin kaydı 或'nın daha eski bir anlamını da gösterir: «有的人», yani «kimi». 薛福成'nın bir yazısından aktarılan 或立或卧 «kimi ayakta, kimi uzanmış» demektir; bir kalabalığı bölerek betimler.

İkincisi ilerleme bileşik cümlesindeki ……不说，还……: ilk olguyu kabul edip bir kenara bırakır, aynı yönde bir adım daha atar. 这家店菜贵不说，还要排一个小时的队: pahalı olması bir yana, bir de bir saat sıra var. Bu derste gözlenen kullanımda iki parça çoğu zaman aynı duygudadır, ikisi de şikâyet ya da ikisi de övgü.

Kâğıtta yok, seste var

8 Ocak çarşamba kâğıtlar geri geldi ve 很'nin cevabı ikiye bölündü. Bu bölünmenin bir adı var.

Krashen denetleyicinin çalışması için üç koşul sayar: zaman, biçime dikkat ve kuralı bilmek. Bunlar gereklidir ama yetmez; ona göre olağan bir sohbet çoğu insana kural düşünecek zamanı da bırakmaz.

Yazma görevinde Deniz'in zamanı vardı, dikkati biçimdeydi, kural da Kasım'dan beri tekrar kartlarında duruyordu. Konuşma görevi ilk koşulu elinden aldı: kayıt cihazı beklemez. Bu bir hipotezdir, yasa değil; ama 张老师'nin kâğıdındaki bölünmeyi açıklamaya yetiyor.

Ertesi sabah

Önceki dersteki plan bir tarihle açılıyordu: sınavın ertesi sabahı. 7 Ocak salı, sonuçlar gelmeden, Deniz'in yirmi dakikası planın sırasıyla geçti: kendi yanlışlarından kartlar, metinsiz bir radyo haberi, bir sayfa dikkatli okuma. Kart destesinin en üstünde hâlâ 简直 vardı. 8 Ocak akşamı desteye yeni bir kart eklendi.

Karakter köşesi

汉典 榜'yi önce «asılan duyuru ya da ad listesi» diye verir; 放榜 sınavdan sonra kazananların listesini asmaktır, 杜牧'nın bir dizesinde de geçer. 阶 basamaktır; aynı karakter 阶段'de bir yolun evrelerine, 阶层'de toplumun katlarına genişler. 说文 跨'yı «渡也» diye açıklar: iki bacağı açıp bir şeyin üstünden geçmek; 跨年 bir yılın sınırını aşmaktır. 册 eskiden iplikle bağlanmış bambu şeritlerdi, bugün ciltlenmiş kâğıttır: 纪念册, 手册. 勤'nin 说文'teki ilk anlamı «劳也», yorulmaktır; 勤能补拙 ise 汉典'nin tanımıyla çalışkanlığın yetenek eksiğini kapatmasıdır. 涯 su kıyısından «sınır» anlamına geçmiştir; 庄子'nin 养生主 bölümündeki «吾生也有涯，而知也无涯» cümlesi bu sınırı hayata tanır, bilgiden esirger.

Türkçe ile karşılaştırma

或立或卧'nin Türkçedeki en yakın karşılığı «kimi … kimi …»dir. TDK «kimi»yi «Bir kısım (insan)» diye tanımlar ve iki cümlelik bir örnek verir: «Kimi duvarlarına renkli taşlar kaktı. Kimi bahçesine ağaç dikti.» Bir topluluğu bölüp her parçaya ayrı bir yüklem vermek iki dilde de aynı işi görür. Fark ölçüdedir: Türkçe «kimi» her parçada ad gibi davranır ve bir yüklem bekler; Çince 或 ise iki fiilin önüne tek hecelik bir işaret gibi konur ve dört karakterlik bir ritim kurar.

«……不说，还……» için Türkçe iki yol sunar. Biri «üstelik»: TDK onu «Ayrıca, bir de, bundan başka; bile» diye açıklar. Öteki «bir yana»: «Pahalı olması bir yana, bir de sıra var.» İkinci yol Çinceye daha yakındır, çünkü ilk olguyu adıyla anıp kenara koyar. «Üstelik» ise ilk olguyu tekrar etmez, yalnız ekleneni getirir.

Türkçe sınavdan sonra «liste asıldı» der; 放榜 da bir listenin asılmasıdır, ama sözlüğe göre kazananların listesi. Listede olmamanın da adı vardır: 榜上无名.

Örnekler

Örnek diyalog

8 Ocak 2031 çarşamba sabahı, 张老师 kâğıtları masalara bırakıyor. Her kâğıdın köşesinde beş ayrı puan yazılı.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Örneğin: 倘若明天仍然下雨，我们将不前往，况且路途较远。 — 要是 → 倘若, 再说 → 况且, 去 → 前往; 咱们 sohbet sesi taşıdığı için 我们.
2. 大厅里的人或记笔记，或闭着眼睛听。 — 或 iki fiilin önüne gelir; Türkçedeki iki «kimi» tek bir öznenin altında toplanır.
3. (a) 幸亏: yağmur yağdı ve şemsiye vardı, olmuş bir şans; 不然 de bunu ister. (b) 纵然: yağmurun yağıp yağmayacağı bilinmiyor, sonuç yine de değişmiyor.
4. Zaman. Kâğıtta durup düşünme süresi var, kayıt cihazı ise beklemez. Bu dersin önerisi: kendi sesini kaydedip dinlemek; düzeltme o zaman yazıdaki gibi sonradan yapılabilir.

Özet kartı

1. Üst bant sekiz modülde toplandı: söylem işaretleri, zarflar, yazı dilinin bağlayıcıları, dörtlü kalıplar, cümle yapıları, uzman metinler, klasik ve edebî dil, profesyonel Çince.
2. Kayıt: 要是/倘若, 因为/鉴于, 再说/况且, 省得/免得, 只是……罢了/无非……而已. Sol sütun yanlış değil, yalnız başka kâğıdın dili.
3. Birinci parça bir söz verir: 尚且……何况, 别说……都, 与其……宁可, 纵然……也, 幸亏……不然, 非得……才.
4. İzlencenin iki kalıbı daha: 或……，或…… (yazı dilinde seçim; eski 或 «kimi»: 或立或卧) ve ……不说，还…… (aynı yönde bir adım daha).
5. Denetleyici (监控, Krashen 1982): öğrenilmiş kural zaman, biçime dikkat ve kuralın bilinmesi bir aradayken devreye girer; sohbet çoğu zaman zamanı elden alır.
6. Bir sınıf sınavı düzey belirlemez; resmî HSK 7–9'da düzey yetenek değerinden ve soruların güçlüğünden çıkar.
7. Yeni karakterler: 榜, 阶, 跨, 册, 勤, 涯.

Programın sonu

8 Ocak akşamı Deniz okulun kantininde tepsisini uzattı. Tezgâhtaki teyze her zamanki hızıyla, Pekin ağzıyla bir şey söyledi: 今儿的红烧肉没了，换个土豆丝儿吧？ Deniz «行，多来点儿» dedi, tepsisini aldı, yürüdü. Kasım 2027'de bu teyzenin dediklerinin dörtte üçünü anlıyordu. Bu akşam kesri hesaplamadı.

Gece günlüğe üç satır yazdı. Masanın kenarında ilk haftanın defteri duruyordu, ilk sayfasında 你好 ile 谢谢; arasında Kasım 2026'dan kalma, 我 yerine 找 yazılmış bir ödev kâğıdı. O defterin ardından ton işaretleri, ölçü sözcükleri, 把 ile 被, 之 ile 乎, 司马迁'nin bir sayfası, 周经理'nin masasında bölünen cümleler geldi. Hiçbiri tek seferde gelmedi.

Ertesi akşam 小明 altıncı kattan indi, günlüğü okudu, kırmızı kalemi kapağını açmadan bıraktı. «这页没有线», bu sayfada çizgi yok, dedi. Sonra güldü: «明天的再说», yarınkine yarın bakarız.