Yin–Yang

Açılış sahnesi

Yin ve Yang deyince akla gelen ilk şey siyah beyaz o daire.

O daireyi bir kenara koy. Çünkü onun anlattığı şey doğru ama eksik ve eksiklik tam olarak insanların yanıldığı yerde.

Şöyle sorayım: bir bardak ılık su Yin midir Yang mıdır?

Cevap veremezsin. Çünkü soru eksik. Neye göre?

Buzlu suya göre Yang. Kaynar suya göre Yin.

İşte bütün mesele bu. Yin ve Yang bir şeyin ÖZELLİĞİ değildir. İki şey arasındaki İLİŞKİdir.

Bu ders, o ilişkiyi kurmayı öğretir.

Bu derste ne olacak

Önce Yin–Yang'ın ne olmadığını netleştireceğiz — çünkü bu alanda en çok yanlış anlaşılan kavram bu. Sonra beş temel ilkeyi tek tek kuracağız ve her birini gündelik bir örnekle bağlayacağız. Ardından geleneksel patolojinin dört dengesizlik dilini göreceğiz. Sonra bu dilin nerede biteceğine bakacağız — kavramın sınırı, kavramın kendisi kadar önemli. Ders bittiğinde bir cümlede Yin ya da Yang geçtiğinde "neye göre" sorusunu otomatik olarak sorabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Bir merdiven düşün.

Üçüncü basamak yüksek mi alçak mı?

Birinci basamağa göre yüksek. Onuncuya göre alçak.

Şimdi dikkat: "yüksek" ve "alçak" basamağın içinde bulunan maddeler değil. Basamağın kendisinde ne yükseklik ne alçaklık var. Bunlar ilişki adları.

Yin ve Yang tam olarak böyle çalışır. Bir olgunun içine yerleşmiş iki madde değil, iki olguyu karşılaştırmanın bir yoludur.

Geleneksel model bu araçla bir eğilimler listesi kurar. Yin tarafında iç, alt, soğuk, karanlık, dinlenme ve saklama, madde ve yapı, nemlendirme, görece yavaş olan durur. Yang tarafında dış, üst, sıcak, aydınlık, hareket ve dönüşüm, işlev ve etkinlik, ısıtma, görece hızlı olan durur.

"Görece" kelimesine dikkat et. Listedeki her satırın başında görünmez bir "neye göre" var.

Yin ve Yang bir şeyin ne olduğunu değil, iki şeyin birbirine göre nerede durduğunu söyler.

Bu benzetme bir yere kadar doğru. Nerede kırıldığını söyleyeyim: merdivende basamaklar sabittir ve sıra değişmez. Yin–Yang'da ise taraflar dönüşebilir — bu, birazdan göreceğimiz beşinci ilke ve merdiven benzetmesinin taşıyamadığı tek şey.

Mekanizma

Beş ilke

Geleneksel model beş ilke sayar. Her birini bir gündelik durumla bağlayacağım.

Birincisi karşıtlık. Yin ve Yang birbirinden farklı eğilimleri anlatır. Gece ve gündüz gibi.

İkincisi karşılıklı bağımlılık. İşlev yapı olmadan, yapı da işlev olmadan düşünülemez. Bir motor düşün: metal parçalar olmadan hareket olmaz, hareket olmadan da o parçalar bir motor değil bir yığındır.

Üçüncüsü karşılıklı tüketim ve destek. Birindeki aşırı artış diğerini görece azaltabilir. Bir gece boyunca çalışmak — etkinlik artar, dinlenme azalır. Bu ilke geleneksel patolojinin motorudur.

Dördüncüsü dönüşüm. Uygun koşullarda Yin Yang'a, Yang Yin'e dönüşebilir. Yüksek ateşin ardından gelen ani bitkinlik geleneksel modelde böyle okunur.

Beşincisi sınırsız bölünebilirlik. Her Yin olgunun içinde daha Yin ve daha Yang yönler bulunabilir. Gece Yin'dir; gecenin ilk yarısı ile ikinci yarısı kendi aralarında yine Yin ve Yang'a ayrılır.

Bu beşinci ilke sistemin neden bu kadar esnek olduğunu açıklar. Ve aynı zamanda en büyük zayıflığını da: bir ayrım sonsuza kadar bölünebiliyorsa, o ayrımı yanlışlamak zorlaşır. Bu noktaya usta katmanında döneceğiz.

Dört dengesizlik dili

Geleneksel patoloji dört ifade kullanır ve bu dördü örüntü dilinin temel gramerini oluşturur.

Yin fazlalığı. Yang fazlalığı. Yin yetersizliği. Yang yetersizliği.

Bunlar arasındaki ayrım incedir ve karıştırılır. Fazlalık, bir tarafın kendi başına artmasıdır. Yetersizlik ise diğer tarafın azalmasıyla ortaya çıkan GÖRECE bir artıştır.

Bir örnekle. Bir odada ısı hissi artmışsa iki ihtimal var: ya ısıtıcı yükseltildi, ya da pencere kapandı ve soğutma azaldı. İkisinde de oda daha sıcak ama sebep ve dolayısıyla yaklaşım farklı.

Neden bu araç kuruldu

Buradaki soru şu: neden birileri bedeni böyle bir dille anlatmayı seçti?

Cevap kısmen tarihte. Yin–Yang bir tıp kavramı olarak doğmadı. Doğayı, mevsimleri, yönetimi ve toplumu açıklayan genel bir sınıflandırma diliydi ve Savaşan Devletler ile Han döneminde tıbba uyarlandı.

Yani bu araç, elde başka bir ölçüm aracı yokken gözlemleri düzenlemenin bir yoluydu. Termometre yokken "bu kişi ötekine göre daha sıcak" demek, hiçbir şey dememekten iyidir.

Usta katmanı

Şimdi üç inceltme ve üçü de bu kavramın sınırlarıyla ilgili.

Birincisi: esneklik hem güç hem zayıflıktır. Sınırsız bölünebilirlik ilkesi sayesinde sistem her gözlemi açıklayabilir. Ama her şeyi açıklayabilen bir model, hiçbir şeyi öngöremez hâle gelebilir. Bir hasta ısındığında Yang fazlalığı, soğuduğunda Yin fazlalığı, ikisi arasında gidip geldiğinde dönüşüm denebiliyorsa, modeli yanlışlayacak bir gözlem kalmaz.

Bu bir suçlama değil, bir sınır tespiti. Bir sınıflandırma dili ile bir öngörü modeli farklı şeylerdir ve Yin–Yang birincisidir.

İkincisi: "denge" kelimesi popüler anlatımda çok kullanılır ve genellikle yanlış kullanılır. Geleneksel model sabit bir elli-elli dengeden söz etmez. Mevsime, yaşa, günün saatine ve kişiye göre uygun oran değişir. Kışın daha Yin, yazın daha Yang bir durum beklenir. Yani hedef bir orta nokta değil, bağlama uygun bir eğilim.

Üçüncüsü ve en pratiği: bu dille kurulan cümleler bir tanı dışlamaz. "Yang yetersizliği" ifadesi bir kişide hipotiroidi, anemi, depresyon ya da bambaşka bir tablo bulunmadığını göstermez. Seviye 0'da kurduğumuz kırmızı bayrak mantığı burada da geçerli: geleneksel bir okumanın varlığı, biyomedikal değerlendirmeyi beklemez.

Kendi kendine kontrol

Kapanış

Bu dersin tek bir cümlesi var.

Yin ve Yang bir şeyin içinde bulunmaz; iki şey arasında kurulur.

Bunu bir kez kavradığında, kavramın etrafındaki mistik hava dağılır ve geriye yararlı bir şey kalır: bağlama duyarlı bir karşılaştırma dili. Ne daha azı ne daha fazlası.

Bir sonraki derste bu dilin beş parçalı hâline bakacağız: Beş Evre ve aralarındaki dört döngü.