Terim ve kaynak veritabanı

Açılış sahnesi

Bir soru: bu akademideki bir cümlenin doğruluğunu iki yıl sonra nasıl kontrol edeceksin?

Cevap kaynağa bakmak. Ama hangi kaynağa?

Eğer cümlenin yanında bir kod varsa — R11 gibi — o kod bir kayda gider, kayıt bir künyeye, künye bir yayına. Zincir tamam.

Eğer kod yoksa, cümle doğru bile olsa doğrulanamaz.

Bu ders o zincirin nasıl kurulacağını ve bakımının nasıl yapılacağını öğretir.

Bu derste ne olacak

Önce neden bir veritabanı gerektiğini göreceğiz. Sonra terim kaydının alanlarını kuracağız. Ardından kaynak kaydına geçeceğiz — ve buradaki en zor alana: kaynağın hangi iddia için kullanıldığı. Sonra bakım işlerine bakacağız; bir veritabanı kurulduğu gün değil, bakıldığı sürece işe yarar. Ders bittiğinde kendi çalışma kaydını kurabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Bir kütüphaneci düşün. Elinde on bin kitap var.

Kitapları rafa dizmek yetmez. Bir katalog gerekir: hangi kitap nerede, ne hakkında, kim yazmış, hangi baskı.

Katalog olmadan kütüphane bir yığındır. İçinde her şey vardır ve hiçbiri bulunamaz.

Bir eğitim içeriği de böyle. Otuz ders, yirmi beş bölüm, otuz beş kaynak ve yüzlerce terim — katalog olmadan bunlar birbirine bağlanamaz.

Kaydı olmayan bir iddia, doğru olsa bile doğrulanamaz.

Bu benzetme bir yere kadar doğru. Nerede kırıldığını söyleyeyim: kütüphanede kitap sabit durur, katalog eskimez. Burada kaynaklar güncellenir, bağlantılar kırılır, terimler yeni standartlarla değişir. Yani bu katalog bir kere yapılıp bırakılamaz; bakım isteyen bir yapı.

Mekanizma

Terim kaydı

Seviye 1'de dört parçalı gösterimi öğrenmiştik: Türkçe tercih edilen terim, Pinyin, Çince karakter, İngilizce standart karşılık.

Bir terim veritabanı bu dördünün üstüne birkaç alan daha ekler.

Alternatif çeviriler: hangi karşılıklar kullanılıyor ve neden tercih edilmiyor? "Beş Element" alternatif olarak kaydedilir ama tercih "Beş Evre"dir.

Kaçınılan karşılıklar: "genetik enerji" gibi, açıkça yanlış olan çeviriler ayrıca kaydedilir. Bir yanlışı kaydetmek, onu tanımayı öğretir.

Eşsesli uyarısı: Shi 實 ile Shi 濕 gibi çiftler birbirine bağlanır ve karışma riski işaretlenir.

Kaynak: terim tanımının hangi standarda dayandığı.

İki standart iki farklı alanı kapsıyor: biri kavram terimleri, diğeri nokta kodları. Bir veritabanı ikisini ayrı tutmalı çünkü güncelleme ritimleri farklı.

Kaynak kaydı ve en zor alan

Editoryal standart her kaynak kaydında altı alan istiyor.

Kurum ya da yazar. Başlık. Yayın ya da güncelleme yılı. Doğrudan bağlantı. Son erişim tarihi. Ve altıncı: kaynağın hangi iddia için kullanıldığı.

İlk beşi mekanik. Altıncısı kaynağı gerçekten okumuş olmayı gerektirir.

Bunu somutlaştıralım. R11 için "Cochrane, akupunktur ve bel ağrısı" yazmak yetmez. Yazılması gereken şu: sahte akupunktur, tedavisiz ve olağan bakımla karşılaştırmalar; orta ile çok düşük arası kesinlik. Yani kaynağın NE SÖYLEDİĞİ, hangi konuda olduğu değil.

Bu alan doldurulduğunda bir şey daha olur: aynı kaynağın farklı iddialar için kullanılıp kullanılamayacağı görünür hâle gelir. R11 bel ağrısı hakkında konuşur; diz osteoartriti hakkında konuşmaz.

Bakım işleri

Bir veritabanı kurulduğu gün değil, bakıldığı sürece işe yarar. Kaynak paketin güncelleme düzeni beş ritim tanımlıyor.

Yüksek riskli güvenlik sayfaları: en geç üç ayda bir. Mevzuat: her yayından önce ve en geç üç ayda bir. Kanıt matrisi: altı ayda bir. Tarih ve temel kavramlar: yılda bir. Kaynak bağlantıları: aylık otomatik kırık bağlantı kontrolü.

Sonuncusu en mekanik ve en kolay ihmal edileni. Bir bağlantı sessizce kırıldığında iddia kaynaksız kalır ve kimse fark etmez.

Ayrıca her sayfada üç tarih alanı bulunmalı: son tıbbi inceleme, son kanıt taraması ve sonraki planlı inceleme.

Üçüncüsü özellikle dürüst bir alan: bir sonraki incelemenin ne zaman yapılacağını yazmak, o tarih geçtiğinde içeriğin eskimiş sayılacağını kabul etmektir.

Usta katmanı

Üç inceltme.

Birincisi, bu veritabanı bir arşiv değil bir çalışma aracı. Amacı geçmişi saklamak değil, gelecekte bir şeyi değiştirebilmek. Bir kaynak güncellendiğinde hangi cümlelerin etkilendiğini bulabilmek — asıl işlev bu.

İkincisi, terim standardının katı görünmesi bir kural sevgisi değil izlenebilirlik meselesi. Bugün yazılan bir dersle iki yıl sonra yazılacak bir ders aynı terimi aynı biçimde yazarsa, ikisi birbirine bağlanabilir. Yazım her yazarda değişirse akademi kendi içinde arama yapılamaz hâle gelir.

Üçüncüsü ve seviyenin ustalık ölçütüne bağlanan nokta: veritabanı ölçütün beş maddesinin hepsini birden BESLEMEZ, hepsini birden MÜMKÜN KILAR. Geleneksel anlamı, tarihsel kökeni, modern kanıtı, belirsizliği ve güvenlik sınırını aynı anda söyleyebilmek, beşini de bir yerde tutmayı gerektirir. Kayıt olmadan beşi birden hatırlanamaz.

Kendi kendine kontrol

Kapanış

Bu dersin tek bir cümlesi var.

Kaydı olmayan bir iddia, doğru olsa bile doğrulanamaz — ve doğrulanamayan bir iddia zamanla iddia olmaktan çıkar.

Bu akademideki her kanıt satırının bir R kodu taşıması bu yüzden. Kod bir süs değil; iki yıl sonra o satırı kontrol edecek kişiye bırakılan tek ip.

Bir sonraki derste o ipin nasıl çekileceğine bakacağız: kanıt haritasının güncellenmesi.