Etiyoloji ve patogenez

Açılış sahnesi

Geleneksel modelde altı dış etken sayılır ve adları şunlar: Rüzgâr, Soğuk, Yaz Sıcağı, Nem, Kuruluk, Ateş.

İlk okuyuşta bu bir hava durumu raporu gibi görünüyor. Ve tam da bu yüzden en sık yapılan hata şu cümledir: "Eskiler hastalıkların havadan geldiğini sanıyordu."

Bu cümle iki şeyi birden yanlış anlıyor.

Birincisi: bu kavramlar meteorolojik olayların doğrudan hastalık yaptığı basit bir model DEĞİLDİR.

İkincisi: bunlar klinik bulgu kümelerini nitelendiren geleneksel METAFORLARdır. "Rüzgâr" burada havadaki rüzgâr değil, bir belirti örüntüsünün adı — ani başlayan, yer değiştiren, yüzeyde duran.

Bu ders, hastalığın geleneksel modelde nasıl başladığını ve nasıl ilerlediğini öğretir.

Bu derste ne olacak

Önce altı dış etkeni tek tek geçeceğiz ve her birinin hangi belirti kümesini adlandırdığını göreceğiz. Sonra yedi duyguya bakacağız — burada çok ciddi bir etik uyarı var ve onu atlamayacağız. Ardından diğer nedenlere ve oradan patogeneze, yani hastalığın nasıl ilerlediğine geçeceğiz. Sonra temel patolojik hareketleri kuracağız; bunlar örüntü dilinin fiilleridir. Ders bittiğinde bir örüntü ağını neden, mekanizma ve bulgu ilişkileriyle çizebiliyor olacaksın — Seviye 2'nin çıkış görevi tam olarak budur.

Sıfır noktası

Bir eve su sızıyor.

Sebep ne? "Yağmur" demek yetersiz. Aynı yağmur komşu eve sızmıyor.

Doğru cevap bir etkileşim: yağmurun şiddeti, çatının durumu, sızıntının ne kadar sürdüğü, evin daha önce yaşadığı hasar.

Geleneksel model hastalığı tam olarak böyle okur. Hastalık çoğu zaman tek bir nedenden çok, kişinin dayanıklılığı, maruz kaldığı etken, etkenin süresi, yaşam koşulları ve daha önce oluşmuş dengesizlikler arasındaki etkileşimle açıklanır.

Geleneksel model tek nedenli değil, etkileşimli bir hastalık anlatısı kurar.

Bu benzetme bir yere kadar doğru. Nerede kırıldığını söyleyeyim: çatı sızıntısında hem yağmuru hem çatıyı ölçebilirsin. Burada ikisi de ölçülemez ve etkileşim modeli, doğrulanabilir bir mekanizma değil bir anlatı çerçevesidir. Bu sistemik bakış çağdaş tıptaki biyopsikososyal yaklaşımı çağrıştırabilir; fakat iki model AYNI DEĞİLDİR.

Mekanizma

Altı dış etken

Her etken bir nitelik ve bir belirti kümesiyle anılır.

Rüzgâr: ani başlangıç, hareket, değişkenlik, üst ve yüzey bölgesi. Geleneksel örüntü örnekleri gezici ağrı, kaşıntı, titreme ve yüzeysel belirtiler.

Soğuk: daralma, yavaşlama, ağrı. Isıyla rahatlayan ağrı, üşüme, berrak salgı.

Yaz Sıcağı: mevsimsel sıcaklık, Qi ve sıvıları tüketme. Yüksek ateş, susuzluk, bitkinlik.

Nem: ağırlık, yapışkanlık, uzama, alt bölgeler. Ağırlık hissi, ödem, bulanık salgılar.

Kuruluk: sıvıları tüketme. Kuru cilt, ağız, burun ya da öksürük.

Ateş ve Sıcaklık: yükselme, hızlanma, sıvı tüketme. Ateş, kızarıklık, huzursuzluk, koyu salgı.

Şimdi listeye bir kez daha bak ve şunu fark et: her etkenin adı, adlandırdığı belirti kümesinin NİTELİĞİNİ taşıyor. Rüzgâr değişkendir, o yüzden gezici ağrıyı adlandırır. Nem ağırdır, o yüzden ağırlık hissini adlandırır.

Yani bu adlar rastgele değil, betimleyici. Bir metafor sistemi olarak tutarlı çalışıyorlar.

Yedi duygu ve zorunlu bir uyarı

Geleneksel model yedi duygu sayar: sevinç, öfke, keder, endişe, düşünceye saplanma, korku, şok.

Model şunu söyler: duygular normal insan deneyimleridir. Yoğun, uzun süreli ya da düzenlenemeyen duygular Qi'nin yönünü ve organ ağlarını etkileyebilir.

Şimdi bu dersin etik olarak en önemli cümlesi geliyor ve altını çiziyorum.

Bu çerçeve, psikiyatrik hastalıkların kişisel zayıflık ya da "yanlış duygu" nedeniyle oluştuğu şeklinde KULLANILMAMALIDIR.

Bu uyarı neden bu kadar önemli? Çünkü duygu-organ eşleşmeleri kolayca bir suçlama diline dönüşür. "Öfkeni kontrol edemediğin için karaciğerin bozuldu" cümlesi geleneksel bir eşleşmeyi alıp kişiye yükleyen bir yargıya çeviriyor. Bu, hem yanlış hem zarar verici.

Diğer nedenler

Model dış etken ve duygu dışında bir üçüncü grup sayar ve bu grup şaşırtıcı biçimde geniş.

Düzensiz, yetersiz ya da aşırı beslenme. Aşırı çalışma ya da hareketsizlik. Uyku bozukluğu. Cinsel aşırılık olarak yorumlanan yaşam biçimi etkenleri. Travma. Salgın etkenleri. Parazitler. Zehirler. Yanlış ya da aşırı tedavi. Doğuştan gelen zayıflık.

Bu listede iki madde özellikle dikkat çekici. "Salgın etkenleri" ve "parazitler" — yani model bulaşıcı hastalık fikrine tamamen yabancı değil. Ve "yanlış ya da aşırı tedavi" — yani iatrojenik zarar, tedaviden doğan hasar, geleneksel modelin kendi neden listesinde yer alıyor.

Bu ikinci madde bugün de geçerli ve bu akademinin güvenlik derslerinin doğrudan konusu.

Patogenez: hastalığın fiilleri

Şimdi hastalığın nasıl İLERLEDİĞİNE geliyoruz. Geleneksel model bir dizi temel hareket tanımlar ve bunlar örüntü dilinin fiilleridir.

Qi yetersizliği: işlevsel gücün azalması.

Qi durgunluğu: hareket ve düzenlemenin sıkışması.

Qi karşı akımı: normal yönün tersine dönmesi. Örneğin Mide Qi'sinin yukarı çıkmasıyla bulantı biçiminde yorumlanması.

Qi çökmesi: yükseltici ve tutucu işlevin zayıflaması.

Qi kapanması ya da çöküşü: ağır ve acil kabul edilen geleneksel tablolar.

Bunların yanında şunlar sayılır:

• Kan yetersizliği, Kan stazı ve Kan ısısı
• Sıvı yetersizliği, Nem, Balgam ve ödem
• Yin, Yang, Jing ya da organ Qi'si yetersizlikleri
• İç Rüzgâr, İç Soğuk ve İç Ateş

Son maddeye dikkat: İç Rüzgâr, İç Soğuk, İç Ateş. Yani aynı metaforlar hem dış etken hem iç süreç olarak kullanılıyor. Bu, sistemin kendi diliyle tutarlı: nitelik dışarıdan da gelebilir, içeride de doğabilir.

Usta katmanı

Üç inceltme.

Birincisi, "neden" kelimesi bu bölümde biyomedikal anlamıyla kullanılmıyor. Biyomedikalde neden, bir mekanizma zinciriyle sonuca bağlanır ve zincir sınanabilir. Geleneksel modelde ise neden, bir örüntünün hangi bağlamda ortaya çıktığını anlatan bir sınıflandırmadır. İki "neden" kelimesi aynı işi yapmıyor ve bunu bilmemek, geleneksel bir açıklamayı bir mekanizma iddiası sanmaya götürüyor.

İkincisi, patolojik hareketlerin dili çoğunlukla YÖN üzerine kurulu: yukarı, aşağı, sıkışma, çöküş, tersine dönme. Bu, sistemin Qi'yi bir madde değil bir hareket olarak düşünmesinin doğrudan sonucu. Yön dili bir kez fark edildiğinde örüntü adları çok daha kolay okunur hâle gelir.

Üçüncüsü ve en pratiği: bu bölümdeki hiçbir terim bir tanıyı dışlamaz. "Qi durgunluğu" ifadesi bir kişide tümör, enfeksiyon ya da otoimmün hastalık olmadığını göstermez. Seviye 0'da kurduğumuz kırmızı bayrak mantığı bütün Seviye 2 boyunca geçerliliğini korudu ve korumaya devam edecek.

Kendi kendine kontrol

Kapanış

Bu dersin tek bir cümlesi var.

Bu bölümdeki "nedenler" bir mekanizma zinciri değil, bir örüntü dilidir.

Rüzgâr havadaki rüzgâr değil, öfke karaciğerin düşmanı değil, İç Ateş bir enfeksiyon değil. Hepsi belirti kümelerini adlandıran metaforlar. Metaforu metafor olarak okuyan kişi sistemi doğru anlar; onu mekanizma sanan kişi hem sistemi hem tıbbı yanlış kullanır.

Seviye 2 burada bitiyor. Artık geleneksel modelin bütün temel parçaları elinde: Yin–Yang, Beş Evre, Jing–Qi–Shen, Kan ve sıvılar, Zang–Fu ve kanallar. Seviye 3'te bu parçaların bir hastada nasıl bir araya getirildiğine bakacağız — tanı ve örüntü ayırımı.