Bölgelere göre marmalar

Açılış sahnesi

Eski bir kasabanın sokak tabelaları. Birinde "Köprübaşı" yazıyor: sokak gerçekten derenin üstündeki köprünün başında. Bir başkasında "Değirmen Yolu": yol eskiden bir değirmene çıkıyormuş.

Üçüncü tabela biraz daha şaşırtıcı: "Beşyol". Burada bir sokak yok, beş yolun kesiştiği bir meydan var. Dördüncüsü "Çarşı": burada alışveriş yapılıyor.

Kasabaya yeni gelen biri bu adlara bakarak kasabayı haritasız da okuyabilir. Bir ad nerede olduğunuzu, bir başkası neye benzediğini, bir üçüncüsü orada ne yapıldığını söyler.

Ama her ad aynı türden bilgi vermez. "Köprübaşı" bir yeri, "Beşyol" bir biçimi, "Çarşı" bir işi anlatır.

Tabelalar bir bedeni anlatmaz. Ama Suśruta'nın marmalara verdiği adlar da böyle okunabilir: kimi bir yeri, kimi bir biçimi, kimi bir önemi haber verir.

Bu derste ne olacak

Önce kol ve bacaklardaki marmalar ele alınacak. Kollar ile bacaklar aynı dizilişi paylaşır ve biri ötekinin aynası gibi okunabilir.

Ardından gövdenin iki bölgesine geçilecek: karın ve göğüs ile sırt. Bu bölgelerde marmaların bir kısmı tektir, bir kısmı ise sağda ve solda ikişer tanedir.

Üçüncü bölüm boyun ve başa ayrılacak. Marmaların en yoğun toplandığı bu bölgede adların nasıl kurulduğuna bakılacak.

Dördüncü bölüm marma adlarını türlerine göre ayıracak: yeri anlatan adlar, bir biçime benzeten adlar ve önemi vurgulayan adlar.

Usta katmanında, bir marma adıyla karşılaşan okurun o adı nasıl çözümleyeceğini gösteren bir sınama kurulacak.

Örnek durumlardaki kişiler hayal ürünüdür; her biri bir okuma biçimini somutlaştırmak için seçildi.

Sıfır noktası

Önceki ders yüz yedi marmayı dört bölgeye paylaştırıp her bölgenin toplamını verdi. Bu ders o toplamların arkasındaki adları açıyor.

Yüz yedi adın hepsini tek tek sıralamak bu dersin amacı değildir. Böyle bir liste bir sözlüğün işidir ve akılda kalmaz.

Bu ders her bölgeden seçilmiş örneklerle bölgenin düzenini gösterir. Asıl hedef, bir marma adına bakınca onun ne tür bir bilgi taşıdığını okuyabilmektir.

Mekanizma — dört uzuv ve uzuv şablonu

Kolların ve bacakların her biri on bir marma taşır. Bu on bir marmanın dizilişi kolda ve bacakta neredeyse aynıdır; yalnızca birkaç eklem adı değişir.

Bacakta ayak başparmağı ile ikinci parmak arasından başlayan bir sıra vardır. Bu sırada ayak tabanının ortası, ayak bileği, baldır, diz, uyluk ve kasık bölgesindeki marmalar yer alır.

Kolda aynı sıra elde başlar ve bileğe, dirseğe, üst kola ve koltuk altı bölgesine uzanır. Bacaktaki ayak bileğinin yerini kolda el bileği, dizin yerini dirsek, kasığın yerini koltuk altı bölgesi alır.

Şablonun ilk marması kṣipradır ve başparmak ile ikinci parmak arasında yer alır. Adı genellikle "hızlı" diye çevrilir; yorumcular bu adı, bu bölgedeki bir yaralanmanın sonucunun hızla ortaya çıkabileceğiyle ilişkilendirir.

İkinci marma talahṛdayadır ve avucun ya da ayak tabanının ortasında bulunur. Adı "tabanın kalbi" ya da "avucun kalbi" anlamına gelir ve bölgenin merkezî konumunu bir benzetmeyle anlatır.

Eklemlerdeki marmaların adları ise çoğu zaman eklemin kendi adıdır: diz için jānu, dirsek için kūrpara, el bileği için maṇibandha, ayak bileği için gulpha. Bu adlar doğrudan bir yeri gösterir.

Mekanizma — gövde: karın, göğüs ve sırt

Gövdenin ön yüzü, yani karın ile göğüs, on iki marma taşır. Bunlardan dördü tektir ve bedenin orta çizgisi üzerinde yer alır: anüs bölgesi, mesane, göbek ve kalp. Sanskritçe adları guda, basti, nābhi ve hṛdayadır.

Kalan sekiz marma ikişer ikişer sağda ve soldadır. Göğüste meme kökü ve memenin hemen üstü, göğsün yan tarafı ve göğüs kafesinin iki yanı bu çift marmalar arasında sayılır.

Bu ayrım bir sayım kolaylığıdır, ama aynı zamanda bir düzeni de gösterir. Orta çizgideki tek marmaların birçoğu, önceki derste görülen Caraka'nın üç ana marmasıyla örtüşür: kalp ve mesane bu tek marmalar arasındadır.

Sırtta on dört marma vardır ve hepsi çifttir. Bel ve kalça bölgesinden başlayıp gövdenin yan taraflarına, kürek kemiklerine ve omuzlara kadar uzanırlar.

Mekanizma — boyun ve baş

Boyun ve baş, yüz yedi marmanın otuz yedisini taşır. Bu bölgede marmalar hem çok sayıda hem de birbirine çok yakındır.

Boyunda büyük damarların geçtiği bölgelerde birkaç çift marma bulunur. Yüzde gözün dış köşesi, şakak ve kaşların hemen üstü gibi yerler marma olarak sayılır.

Başın üstünde ise adları dikkat çeken birkaç marma vardır. Śaṅkha şakak bölgesidir ve adı deniz kabuğu anlamına gelir; bu ad bölgenin biçimini bir benzetmeyle anlatır.

Sīmanta, kafatasının kemik birleşme çizgileri boyunca uzanan marmalardır; adı, saçın ortadan ayrıldığı çizgiyi anlatan bir sözcüktür. Śṛṅgāṭaka ise dört kanalın buluştuğu bir yer olarak tarif edilir ve adı dört yolun kesiştiği bir kavşağı çağrıştırır.

Başın en tepesindeki marmanın adı adhipatidir. Bu ad "egemen" ya da "yönetici" anlamına gelir ve bölgenin bütün beden için taşıdığı önemi vurgular.

Mekanizma — adların üç türü

Buraya kadar görülen örnekler, marma adlarının üç türde toplanabileceğini gösterir.

Birinci türdeki adlar yeri doğrudan söyler: diz, dirsek, bilek, göbek, kalp, mesane. Bu adlar bir haritadaki "Köprübaşı" tabelası gibidir.

İkinci türdeki adlar bir benzetmeyle çalışır: tabanın kalbi, deniz kabuğu, saç ayrımı çizgisi, dört yol kavşağı. Bu adlar bölgenin biçimini ya da konumunu tanıdık bir nesneye benzetir.

Üçüncü türdeki adlar bölgenin önemini ya da yaralanmanın niteliğini vurgular: egemen anlamındaki adhipati, hızlı anlamındaki kṣipra. Bu adlar bir haritanın üstüne düşülmüş bir uyarı notu gibidir.

Bu ayrım kesin bir sınıflama değildir. Bazı adlar iki türe birden yakın durur, bazılarının anlamı ise yorumcular arasında tartışmalıdır.

Usta katmanı — bölge sınaması

Usta katmanının aracı, bir marma adıyla karşılaşan okura adın taşıdığı bilgiyi adım adım çıkarma yolu gösterir.

İlk iki soru marmayı bedenin haritasına yerleştirir. Üçüncü soru uzuv şablonunu devreye sokar ve kol ile bacak arasındaki karşılığı bulmayı sağlar.

Dördüncü soru ad türü okumasıdır. Bu soru, adın anlamından bir uygulama sonucu çıkarmaya değil, adın ne tür bilgi taşıdığını anlamaya yöneliktir.

Kapanış katmanı — bu dersin sınırı

Bu ders dört uzuvdaki marmaların ortak bir şablonla sıralandığını, gövdedeki marmaların tek ve çift olarak ayrıldığını, boyun ve başta marmaların yoğunlaştığını ve marma adlarının yer, biçim ve önem olarak üç türde okunabileceğini gösterdi.

Beş yapıyı birlikte taşıyan bir marmanın sınıflamada yalnızca birinin adını alması, modülün bir sonraki dersinde çözülecek. Hangi dokunuşun güvenli sayılacağı ve boyun, göz ve damar bölgelerinin özel riskleri ise modülün sonraki derslerinde ayrıca ele alınacak.

Başta, boyunda ya da gövdede darbe sonrası beliren baş dönmesi, bilinç bulanıklığı, şiddetli ağrı ya da kanama, bir marma adıyla açıklanacak bir durum değildir. Böyle bir durumda hemen acil yardım çağrılmalıdır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Kolda ve bacakta marmalar aynı on birli sırayı izler. Kol ile bacak arasında yalnızca karşılıklı eklemlerin adları değişir: ayak bileği ile el bileği, diz ile dirsek, kasık ile koltuk altı.

Karın ve göğüsteki on iki marmanın dördü orta çizgide ve tektir: anüs bölgesi, mesane, göbek ve kalp. Sırttaki on dört marmanın hepsi çifttir.

Boyun ve baş, otuz yedi marmayla en yoğun bölgedir. Şakak, kafatası dikişleri, dört kanalın kesiştiği yer ve başın tepesi bu bölgenin adları dikkat çeken marmaları arasındadır.

Marma adları üç türde okunabilir: yeri söyleyen adlar, bir biçime benzeten adlar ve önemi vurgulayan adlar. Bu ayrım bir kolaylıktır; bazı adların anlamı tartışmalıdır.

Açılıştaki kasabada tabelalar bir yeri, bir biçimi ya da bir işi haber veriyordu. Marma adları da bedenin tabelalarıdır: okumayı bilen için her biri küçük bir bilgi taşır.

Sonraki derse köprü

Bu ders marmaları bedenin bölgelerine yerleştirdi ve adlarını okudu. Ama marmanın tanımı beş yapıyı birlikte sayarken, yapı listesinin her marmaya tek bir etiket vermesi hâlâ açıklanmadı.

Modülün dördüncü dersinin adı Yapısal temeller.

O ders, bir marmada kas dokusunun, damarın, bağın, kemiğin ya da eklemin nasıl "ağır bastığına" karar verildiğini ve bu kararla marmanın yaralanma sonucu arasında bir bağ bulunup bulunmadığını soracak.