Sandhi

Açılış sahnesi

Bir Sanskritçe dilbilgisi öğretmeni, küçük bir sınıfta tahtaya iki sözcüğü yan yana yazar ve öğrencilerden aralarındaki sesin nasıl değiştiğini bulmalarını ister. Öğrenciler sözcüklerin değme noktasındaki değişimi bulur, öğretmen bu değişime verilen adı tahtaya ekler: sandhi, birleşme ya da bitiştirme.

Aynı akşam öğretmen, oğlunun okuduğu bir beden bilgisi metnini karıştırırken aynı sözcükle karşılaşır. Metin seslerden değil kemiklerden söz eder; iki kemiğin komşu olduğu noktaya da aynı ad verilmiştir. Öğretmen önce bir çeviri kazası sanır, sonra bu iki kullanımın ortak bir kökten türediğini görür: ikisi de bir kavuşma yerini adlandırıyor, biri seste, öteki kemikte.

Öğretmen tahtaya döndüğünde bunu öğrencilerine anlatmaz. Ama not defterine kısa bir soru düşer: sözlükteki tek bir sözcük, iki ayrı bilim dalında aynı işi mi görüyor?

Öğretmenin sorusunun beden tarafı, bu dersin konusudur: kemiklerin kavuştuğu yerlere klasik metnin verdiği ad, bu adın sayımı ve bu sayımın kurduğu iki ayrı ölçüt.

Bu derste ne olacak

Bu dersin konusu bedendeki sandhi: kemiklerin birbirine değdiği, kavuştuğu yer. Kaynak bölüm bu yerleri önce bir toplamda sayıyor, sonra hareket edip etmemelerine göre ikiye ayırıyor, sonra da biçimlerine göre sekiz türe bölüyor.

Modülün önceki dersleri bedeni bir bütün olarak, sonra bölümleri, hazneleri, sınır katmanları, taşıyan ve tutan yapıları, örten kütleleri ve sert çatısıyla adlandırdı; bu ders o çatının kendi içindeki kavuşma noktalarını adlandırarak modülü kapatıyor. Marma noktaları burada açılmıyor; kavuşma yerlerinin bölgelere göre dağılımı da bu dersin konusu değil.

Sıfır noktası

Bir önceki dersin köprüsü, iki komşu kemiğin arasında kalan noktada neyin durduğunu sormuştu. Aynı kaynak bu soruyu yanıtlıyor ve o noktaya sandhi adını veriyor.

Bu sözcük Sanskritçe ve Uluslararası Ayurveda Terminolojisi bölümünde de karşımıza çıkmıştı: Sandhi'ye giriş dersinde aynı ad, iki sesin birbirine değdiği yerdeki biçim değişikliğini gösteriyordu. İkisi de birleşme ya da bitiştirme kökünden geliyor; ama tam olarak bambaşka bir şeyi anlatıyorlar. Orada seste duran sınır, burada kemikte duruyor.

Mekanizma — İki yüz on eklem sayımı ve hareket ekseni

Mekanizma — Sekiz eklem biçimi ve nesne adıyla sınıflama

Aynı kaynağın beşinci bölümü eklemleri biçimlerine göre de sekiz türe ayırır ve her türe gündelik bir nesnenin adını verir: kora bir menteşeyi, udūkhala bir havanı, sāmudga kapaklı bir kutuyu, pratara bir salı, tunnasevanī bir dikişi, vāyasatuṇḍa bir karga gagasını, maṇḍala bir halkayı, śaṅkhāvarta ise bir deniz kabuğu sarmalını çağrıştırır.

Usta katmanı — Eklem sınaması

Sirā ile dhamanī için görülen Ölçüt farkı burada da geçerlidir: hareket ekseni ile biçim ekseni aynı kavuşma yerini iki ayrı esasa göre böler; bir eklem hangi eksende sayılırsa sayılsın, öteki eksendeki yerini kaybetmez.

Kapanış katmanı — bu dersin sınırı

Bu ders kavuşma yerlerini bir toplamda saydı, bir hareket ölçütüyle ikiye ayırdı ve bir biçim ölçütüyle sekize böldü. Bölgelere göre tam dağılım ve marma adı verilen özel noktalarla ilişki burada açılmadı; bu konular ayrı bir bölümün işidir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Beden sandhisi burada bir toplam, bir hareket ölçütü ve bir biçim ölçütüyle tanıtıldı. Kaynak kemiklerin kavuştuğu yerleri iki yüz on olarak sayar; bu toplam Asthi dersindeki gibi rakip bir ikinci sayı taşımaz, tek başına durur.

Kavuşma yerleri hareket edip etmemelerine göre ikiye ayrılır: hareketli olanlar uzuvlarda, çenede ve belde örneklenir, geri kalanlar hareketsiz sayılır. Aynı yerler biçimlerine göre de sekize bölünür: kora, udūkhala, sāmudga, pratara, tunnasevanī, vāyasatuṇḍa, maṇḍala ve śaṅkhāvarta. Sekiz ad gündelik birer nesneden ödünç alınır; her ad bir görünüş benzetmesidir, bir işleyiş açıklaması değildir. Aynı örüntü Kalā'daki ağaç öz benzetmesinde, Snāyu'daki tekne benzetmesinde ve Asthi'deki iç öz benzetmesinde de görülür.

Sandhi sözcüğü bu akademide iki ayrı bağlamda geçer: Sandhi'ye giriş dersinde bir ses değişimini, burada bir kemik kavuşmasını adlandırır. İkisi de birleşme kökünden gelir, ama iki bambaşka konudur; biri sesi, öteki kemiği anar.

Eklem sınaması bu soruları aynı anda gözetir: hangi ölçüt kullanılıyor, nesne adı bir benzetme mi bir iddia mı kuruyor, ve sandhi sözcüğü hangi anlamda geçiyor.

Sonraki derse köprü

Modül burada kapanıyor. Beden önce bir bütün olarak, śarīra adıyla; sonra büyük ve küçük bölümleriyle, aṅga ile; iç bölgeleri ve hazneleriyle, koṣṭha ile āśaya ile; sınır katmanlarıyla, kalā ile; taşıyan yollarıyla, sirā ile dhamanī ile; tutan bağlarıyla, snāyu ile; örten kütleleriyle, peśī ile; sert çatısıyla, asthi ile; ve şimdi de kavuşma yerleriyle, sandhi ile adlandırıldı.

Yetişkin bir bedenin bölümleri burada tek tek anıldı; bu bedenin nasıl oluştuğu hiç sorulmadı. Yeni modül bu soruya dönüyor ve klasik metinlerin döl ya da cenin için kullandığı sözcüğü, garbhayı, kendi başına ele alıyor. Bu sözcük daha önce yalnızca Garbhāśaya haznesinin adında geçmişti; şimdi aynı kök, oluşumun kendisi için bir başlangıç noktası oluyor.