Asthi

Açılış sahnesi

Bir kasabanın nüfus dairesinde iki sayım görevlisi, komşu köylerden topladıkları hane listelerini aynı masaya koyar. Görevlilerden biri her avluyu, içinde çiftlik binası da olsa, ayrı bir hane saymış; öteki yalnızca içinde insan oturan yapıları hane kabul etmiş. İki liste yan yana konunca toplamlar birbirini tutmaz.

Masabaşındaki kâtip önce bir yazım yanlışı arar, listeleri tekrar tekrar toplar. Ama farkı ilk fark eden ikinci görevli kendi defterine kısa bir not düşer: kendi sayımına ahırları da kattığını, öteki görevlinin bunları dışarıda bıraktığını açıkça yazar. Fark bir toplama hatası değildir; iki görevli aynı sözcüğü, hane, farklı bir sınırla kullanmıştır.

Beden üzerine yazan eski metinler de böyle bir sınır sorusuyla karşılaşır. Bir bölüm bedendeki kemikleri sayarken kendi sınırını çizer ve bu sınırı kendi adıyla anar; asthi bu dersin konusu, saydığı şey de bu sınırın kendisidir.

Bu derste ne olacak

Bu dersin konusu asthi, bu kez bir dhātu olarak değil, sayılan ve türlere ayrılan bir yapı sınıfı olarak ele alınıyor. Kaynak bölüm kemikleri belirli bir toplamda verir, bu toplamı gelenek içindeki başka bir sayıyla birlikte anar ve kemikleri beş türe ayırır.

Sayı farkının nereden geldiği, beş türün hangi genel bölgelerde bulunduğu ve kaynağın kemikleri bedeni ayakta tutan bir çatıya benzettiği imge burada işlenecek. Sertleşme basamağı, dhāraṇa ve doşayla kurulan bağ önceki akademide ayrıca anlatılmıştı; bu ders onları yeniden açmıyor. Sandhi adı, yani eklemler, yalnızca modülün son dersine bırakılıyor; marma konusuna da girilmiyor.

Sıfır noktası

Bir önceki dersin köprüsü, peśīlerin örttüğü sert bir çatıdan söz etmişti; o çatının klasik adı asthi dhātu, medadan sertleşerek oluşan ve dhāraṇa işlevini taşıyan doku.

Doku–kütle ayrımı bu çatı için de geçerlidir: asthi dhātu bu dokunun genel adıyken, bu derste sayılan asthiler o dokudan çıkan, tek tek adlandırılabilen birimlerdir; peśī de māṃsadan aynı biçimde ayrılmıştı. Tek fark şudur: peśī tek bir sayıyla anılırken, asthi sayımı kaynağın kendi içinde iki farklı toplam taşır.

Mekanizma — İki kemik sayımı: aynı bölümün iki farklı toplamı

Caraka'nın beden sayımı ise aynı toplamı üç yüz altmış olarak verir; dişleri, diş yuvalarını ve tırnakları da bu sayıya katar. Suśruta'nın kendi metni bu farkı gizlemez, tam tersine adıyla anar: üç yüz altmışı Veda geleneğine, üç yüzü kendi cerrahi öğretisine bağlar.

Mekanizma — Beş kemik türü

Aynı bölüm kemikleri beş türe ayırır: yassı tür kapāla adını taşır ve diz, kalça, omuz, yanak, damak, şakak ve baş gibi yerlerde sayılır; dişler rucaka adıyla bu türle sayıma girer; kıkırdağa benzeyen yumuşak tür taruṇa burun, kulak, boyun ve göz çukuru gibi yerlerde; halka biçimli ya da kıvrık tür valaya kaburgalar ve sırt gibi yerlerde; borumsu tür nalaka ise uzuvlarda bulunur.

Gündelik dilde "kemik" dendiğinde akla dişler gelmez, ama kaynak bölüm rucaka adıyla dişleri doğrudan sayıma katar; taruṇanın kıkırdağa benzeyen yumuşaklığı da aynı sınırı başka bir yönden gösterir. "Kemik" çevirisi asthiyi bu iki noktada tam karşılamaz.

Mekanizma — İç öz benzetmesi

Aynı bölüm bedenin kemiklerle ayakta durmasını bir ağaç benzetmesiyle anlatır: ağaçlar da kesildiğinde görünen iç özleriyle ayakta durur. Et ve deri zamanla çürüse bile kemiklerin kaldığı eklenir.

Kalā dersinde de bir ağaç gövdesi benzetmesi geçmişti; orada kesilen gövdede görünen öz tabakası, bir dokuyu etrafındaki hazneden ayıran sınır katmanına, kalāya, benzetiliyordu. Burada aynı imge bir sınıra değil, bedeni ayakta tutan bir çatıya bağlanır; iki bölüm aynı ağaç imgesini iki ayrı yapı için kullanır.

Usta katmanı — Asthi yapısı sınaması

Suśruta'nın kendi metni üç yüz derken aynı yerde üç yüz altmışı da anar; bu bir çelişme değildir. Bir metin, kendi konusunu sayarken başka bir geleneğin farklı bir sayı verdiğini kaydedip kendi sayısından ayrılabilir; sayı farkı burada bir hatadan değil, sayılan şeyin hangi öğretiye göre sınırlandığının açıkça seçilmesinden gelir.

Kapanış katmanı — bu dersin sınırı

İki sayı, beş tür ve bir benzetme burada bir araya geldi. Kemiklerin bölgelere göre ayrıntılı dağılımı ile aralarındaki eklem sayısı ve türleri burada açılmadı; sandhi'nin kendi sayısı ve türleri modülü kapatan derste geliyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Asthi burada bir dhātu olarak değil, sayılan ve türlere ayrılan bir yapı sınıfı olarak duruyor. Kemikler üç yüz olarak sayılır; aynı bölüm Veda geleneğini izleyenlerin bu toplamı üç yüz altmış verdiğini, cerrahi öğretinin ise üç yüzde kaldığını kendisi kaydeder. Bu iki sayı bir doğru ve bir yanlış değil, iki ayrı öğretinin aynı bölümde yan yana durmasıdır.

Kemikler beş türe ayrılır: yassı (kapāla), dişler (rucaka), kıkırdağa benzer yumuşak (taruṇa), halka biçimli ya da kıvrık (valaya) ve borumsu (nalaka). Dişlerin ve taruṇanın bu sayıma girmesi, "kemik" sözcüğünün klasik asthiyi tam karşılamadığını bir kez daha gösterir.

Bedenin kemiklerle ayakta durması, ağaçların iç özleriyle ayakta durmasına benzetilir. Aynı ağaç imgesi Kalā dersinde de geçmişti, ama orada bir sınırı anlatıyordu; burada bedeni taşıyan bir çatıyı anlatır. Aynı benzetme iki ayrı yere bağlanabiliyor.

Asthi yapısı sınaması bu üç soruyu bir arada tutar: hangi sayı hangi öğretiye bağlanıyor, hangi tür hangi bölgeden söz ediyor, ve kurulan bir benzetme bir gerçeklik iddiasına mı dönüştürülüyor.

Sonraki derse köprü

Kemikler burada tek tek adlandırıldı, sayıldı ve türlere ayrıldı; ama bir kemiğin bittiği, ötekinin başladığı yerde ne olduğu hiç sorulmadı. Bu yerlere verilen ad ve bu adın, hareket edip etmemesine göre, nasıl ayrıldığı modülün son dersinin, Sandhi'nin, sorusudur.