Peshi

Açılış sahnesi

Bir kumaş dükkânının arka odasında, tezgâh üstünde yeni dokunmuş uzun bir bez duruyor. Dükkânın sahibi bezi kesmeden önce ışığa tutup dokusunu inceliyor, ipliklerin sıklığını parmaklarıyla yokluyor.

Çırak, elindeki deftere bu bezin kaç top edeceğini not etmek istiyor ve ustaya soruyor. Usta bezi ölçüp katlıyor, her katlanışta bir çizgi bırakıyor, sonunda düzgün bir top hâline getirip rafa kaldırıyor. Aynı işlem tezgâhtaki öteki bezlerle de tekrarlanmış; raf artık numaralanmış, birbirinden ayrı toplarla dolu duruyor.

Bir müşteri gelip "bana bu kumaştan istiyorum" dediğinde usta rafa değil, tezgâhtaki bütün dokuma sürecine işaret ediyor: kumaş, ipliğin dokunma biçiminin adı, dükkândaki tek bir nesneye indirgenemez. Ama aynı sözcük, rafta duran her bir topu anlatmak için de kullanılıyor; müşteri "üç kumaş istiyorum" dediğinde üç ayrı topu kastediyor. Usta ikisinin de doğru olduğunu, yalnızca hangi soruya cevap verdiklerinin farklı olduğunu anlatıyor: biri "bu ne" sorusuna, öteki "kaç tane" sorusuna cevap veriyor.

Dükkân yalnızca bir açılış imgesidir; beden ne bir tezgâh ne de bir top kumaştır. Bir malzeme adının hem bir dokuyu hem o dokudan kurulan sayılabilen birimleri taşıması fikri, Suśruta'nın beşinci bölümünde başka bir biçimde karşılığını bulacak.

Bu derste ne olacak

Bu dersin konusu peśī: Suśruta Saṃhitā'nın beş yüz olarak saydığı, kadın bedeninde yirmi fazlasıyla anılan yapı sınıfı. Kaynak bölümün verdiği sayı, peśīlerin sirāları, snāyuları, kemikleri ve eklemleri örterek onlara güç kazandırması ve māṃsa dhātusuyla kurduğu ilişki burada işlenecek.

Doku ile bu dokudan kurulan sayılabilen yapı arasındaki fark, dersin usta katmanını oluşturuyor: māṃsa bir sürecin ve bir dokunun adıyken, peśī o dokudan kurulmuş, sayılabilen birimlerin adıdır.

Asthi ve sandhi terimleri yalnızca adlarıyla anılıp bir sonraki dersin konusuna bırakılıyor. Marma konusu ayrı bir modülün işi; buraya girilmiyor.

Sıfır noktası

Snāyu, bir önceki derste, madde taşımayan, yalnızca iki parçayı sıkıca bağlayan bir yapı sınıfı olarak tanınmıştı; sirā ve dhamanī madde taşırken, snāyu yalnızca bağlıyordu. Snāyunun sıkıca sardığı bu et kütlelerinin kendisine Suśruta Saṃhitā peśī adını verir.

Müfredat başlığında bu ad peshi diye, aksansız bir aktarımla yazılmış; bu ders boyunca sözcük kendi aksanlı biçimiyle, peśī, kullanılacak.

Peśī tek başına bir dhātu değildir; bir önceki akademide tanınan māṃsa dhātusundan kurulur. Māṃsa ile peśī aynı soruya cevap veren iki ad değildir; aradaki fark bu dersin ana konusu.

Mekanizma — Beş yüz peśī sayımı

Mekanizma — Doku ile kütle: māṃsa ve peśī

Māṃsa dhātu, bir önceki akademide tanınan yedili dizinin üçüncü halkasıydı: raktadan katılaşarak oluşan, bedeni ve organları saran bir doku; sayılabilen ayrı birimlere orada girilmemişti.

Peśī, işte bu māṃsa dhātusundan kurulan, sayılabilen, ayrı ayrı adlandırılabilen yapı birimidir. Māṃsa bir dokunun adıyken, peśī o dokudan örülmüş bir kütlenin adı; aynı et iki ayrı soruya cevap verir.

Kalā dersinde geçen māṃsadharā kalā da bu ayrımı destekler: o katman māṃsayı tutan bir zar olarak tanımlanmıştı, kendisi māṃsanın ne bir parçası ne de bir peśīdir. Māṃsadharā kalā, māṃsa ve peśī böylece üç ayrı görevi taşıyan üç ayrı kavram olarak durur.

Mekanizma — Taşıma, tutma ve örtme

Sirā ve dhamanī bir madde taşıyordu; snāyu ise madde taşımadan iki parçayı sıkıca bağlıyordu. Peśī, kaynak bölümde üçüncü bir işle anılır: öteki yapıları örterek onlara güç kazandırmak.

Māṃsa dhātu için Aṣṭāṅga Hṛdaya lepana işlevini, sıvama ve örtmeyi, verir. Suśruta'nın beşinci bölümü de peśīleri anlatırken benzer bir işe işaret eder: peśīler sirāları, snāyuları, kemikleri ve eklemleri örterek onlara güç kazandırır. İki metin benzer bir örtme fikrine iki ayrı düzeyde bağlanır; bu yakınlık ikisini tek bir işlevde birleştirmez, çünkü biri dokunun genel görevini, öteki o dokudan kurulu bir yapının somut işini anlatır.

Usta katmanı — Kadın bedenindeki sayı farkı ve peśī sınaması

Suśruta'nın beş yüzlük sayımı kadın bedeninde yirmi peśī daha ekler; kaynak bu fazladan peśīlerin yerini de anar, ama bu ders yalnızca toplamın değiştiğini not eder ve yere girmez. Bu ekleme, Āśaya dersindeki bir örüntüyü hatırlatır: orada da kadın bedeni için sayıma sekizinci bir hazne, garbhāśaya, katılmıştı. İki ekleme de sayının cinsiyete göre değiştiğini gösterir; sayının nereye düştüğü bu derste sorulmaz.

Kapanış katmanı — bu dersin sınırı

Peśī bu derste bir sayı, bir örtme işlevi ve kadın bedenindeki bir sayı farkıyla tanındı. Peśīlerin kendi biçimleri, bölgelere göre dağılımı ve asthi ile sandhi adlarının kendi konuları burada açılmadı.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Peśī, Suśruta Saṃhitā'nın beş yüz olarak saydığı, kadın bedeninde yirmi fazlasıyla anılan bir yapı sınıfıdır. Bu yapılar sirāları, snāyuları, kemikleri ve eklemleri örterek onlara güç kazandırır; sirā ve dhamanī taşıyor, snāyu tutuyor, peśī ise örtüyordu.

Māṃsa dhātu bir dokunun ve bir sürecin adıdır; peśī ise bu dokudan kurulmuş, sayılabilen ayrı yapı birimlerinin adıdır. Aynı et iki ayrı soruya cevap verir; ikisi birbirinin yerine kullanılabilecek iki eş anlamlı sözcük değildir.

Kadın bedenindeki yirmi fazla peśī, sayının cinsiyete göre değiştiğini gösterir; bu ekleme Āśaya dersindeki sekizinci hazneyle benzer bir örüntü taşır, ama sayının nereye düştüğü burada sorulmaz.

Peśī sözcüğü modern dilde en sık "kas" diye çevrilir; bu çeviri kavramı kısmen taşır, kas anatomisiyle bire bir örtüşmez. Beş yüzlük toplamı modern bir kas dökümüne bağlayan, adı verilebilecek bir çalışma da geçmiyor; sayı yalnızca kaynağın kendi sınıflamasında kalan bir toplamdır.

Sonraki derse köprü

Peśīler sirāları, snāyuları ve eklemlerle birlikte bir sert çatıyı da örtüyordu: kemikleri. Bu çatının klasik metindeki adı ve bu adın yedili dizideki asthi dhātusuyla kurduğu bağ, Asthi başlıklı dersin konusu.