Āśaya

Açılış sahnesi

Liman kentinin en eski antreposu, kıyıdan gelen malın ilk durduğu yerdir. Bina tek bir çatı altında yükselir, ama içi kalın taş duvarlarla art arda bölmelere ayrılmıştır. Bir bölmede tuz çuvalları durur, bir başkasında kereste kütükleri, bir başkasında kalın urgan yumakları. Antrepo kâtibi her sabah bu kapıları tek tek açıp içeri bakar.

Yeni gelen bir istifçi antrepoya ilk girdiğinde bütün bölmelere aynı sözcükle sesleniyor: hazne. Kâtip onu düzeltiyor: hazne genel bir çatı sözcüğüdür, hangi malın hangi bölmede durduğunu kendisi söylemez, yalnızca orada bir şeyin biriktiğini bildirir. Tuz haznesi kereste haznesinden başka bir addır; ikisi aynı binada durur ama aynı sözcükle çağrılmaz. Asıl iş, çatı sözcüğünün ardından gelen özel adı öğrenmektir.

Liman antreposu bir öğretim imgesidir; bedende ne taş duvar vardır ne kilitli bir kapı. Ama klasik metnin bedendeki hazneleri saydığı yerde de benzer bir düzen görülür: ortak bir çatı sözcüğü, ardından her hazneye özgü bir ad.

Bu derste ne olacak

Bu bölüm āśaya sözcüğünün Sanskritçede taşıdığı anlamı gösterecek, Suśruta'nın Śārīrasthāna kısmındaki beşinci bölümde sayılan yedi hazneyi tanıtacak ve bunları okuma kolaylığı için üç kümeye ayıracak: doşa hazneleri, kanın haznesi, yiyeceğin yolculuğunu izleyen üç hazne. Kadın bedeninde sayılan sekizinci hazne de kendi yerini bulacak.

Sonraki bölüm mūtrāśaya ile akademide daha önce tanıtılan basti arasındaki ilişkiyi, ardından āśaya ile koṣṭha arasındaki genişlik farkını gösterecek. Usta katmanı bir āśaya cümlesini okurken bakılacak birkaç ölçütü sunacak.

Bu ders hiçbir haznenin kesin sınırını, boyutunu ya da diğerlerine göre önemini iddia etmez. Gebelik, doğum ya da adet döngüsü bu dersin konusu değildir; sekizinci hazne yalnızca sayımdaki yeri kadar anılır.

Sıfır noktası

Önceki ders koṣṭhayı Caraka'nın diliyle mahāsrotas, yani büyük kanal, olarak tanımlamış ve bu geniş bölgeyi işlenmemiş ile işlemi tamamlanmış maddelerin bir arada durduğu bir yer olarak göstermişti. Ama o maddelerin klasik metinde hangi ayrı adlarla anıldığı orada sorulmadan kaldı.

Suśruta Saṃhitā bu hazneleri tek tek sayan ayrı bir bölüm ayırır. Sayılan her hazneye āśaya adı verilir; bu ad, koṣṭha dersinde görülen mahāsrotas tarifindeki hazneler sözünün karşılığıdır.

Mekanizma — yedi hazne ve üç küme

Yedi adı ezbere sıralamak, aralarındaki mantığı görmeyi kolaylaştırmaz. Bu hazneleri üç kümeye ayırmak yardımcı olabilir; bu kümeleme klasik metnin bölüm başlığı değil, okuma için önerilen bir düzenlemedir.

Birinci küme üç doşanın hazneleridir: vātāśaya, pittāśaya ve śleṣmāśaya, yani kapha haznesi. Bu üçlü, doşaların yerleri dersindeki geniş yerleşim listeleriyle ilişkilidir; iki sayım akraba, ama birebir aynı liste değildir.

İkinci küme tek bir haznedir: raktāśaya, yani kanın toplandığı söylenen hazne.

Üçüncü küme yiyeceğin yolculuğunu izleyen üç haznedir: āmāśaya, pakvāśaya ve mūtrāśaya. Āmāśaya, klasik āma kavramı dersinde yiyeceğin ham durumda kaldığı ilk bölge olarak, pakvāśaya ise purīṣa dersinde sindirimi tamamlanmış ürünün toplandığı bölge olarak tanıtılmıştı. Mūtrāśaya burada ilk kez adıyla anılıyor.

Sekizinci hazne, garbhāśaya, bu üç kümenin dışında durur ve yalnızca kadın bedeninde sayılır.

Mekanizma — mūtrāśaya ile basti

Yedi hazne sayımındaki son ad, mūtrāśaya, akademide başka bir sözcükle görülmüştü: mūtra dersi idrarın toplandığı bölgeye basti adını vermişti. Mūtrāśaya adı Suśruta'nın hazne sayımına aittir; basti ise klasik derlemelerin genelinde aynı bölge için kullanılan yaygın addır. Bu bir yazım hatası değildir: biri bir sayımın içindeki düzenli ad, öteki metinlerde dolaşan yerleşik addır.

Mekanizma — āśaya ile koṣṭha

Koṣṭha ve āśaya sık sık yan yana anılır, ama farklı genişlikte iki addır. Koṣṭha, önceki dersten hatırlanacağı gibi, gövde ortasında yer kaplayan geniş bir iç kesimin adıdır. Āśaya ise bu kesimin içinde ya da bedenin başka bir yerinde, tek bir maddenin toplandığı daha dar bir haznedir.

Āmāśaya ve pakvāśaya gibi sindirimle ilgili hazneler koṣṭhanın tarif ettiği bölgeyle yakından ilişkilidir. Ama raktāśaya ve garbhāśaya için aynı yakınlığı aynı kesinlikle söylemek güçtür; klasik metin bu haznelerin koṣṭha içinde mi yoksa ondan ayrı bir yerde mi durduğunu netleştirmez. Yedi haznenin tamamını koṣṭhanın içine yerleştiren bir iddia burada kurulmaz.

Usta katmanı — āśaya sınaması

Bir metinde āśaya geçtiğinde, cümle birkaç ölçütle değerlendirilebilir.

Kapanış katmanı — bu dersin sınırı

Haznelerin bedendeki kesin sınırlarını çizen bir anatomik harita burada verilmedi; böyle bir harita klasik metinde de yoktur.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Āśaya, Sanskritçede dayanak ya da bir şeyin durduğu yer anlamına gelen bir çatı sözcüğüdür. Suśruta'nın beden sayımı bölümü bu çatının altında yedi haznenin adını sayar: vātāśaya, pittāśaya, śleṣmāśaya, raktāśaya, āmāśaya, pakvāśaya ve mūtrāśaya; kadın bedeninde bu sayıma sekizinci olarak garbhāśaya eklenir.

Bu yedi adı üç küme altında okumak aralarındaki ilişkiyi görmeyi kolaylaştırır: üç doşanın hazneleri, kanın haznesi, ve yiyeceğin yolculuğunu izleyen üç hazne. Bu kümeleme klasik metnin kendi başlığı değil, okuma için önerilen bir düzenlemedir. Sekizinci hazne bu üç kümenin dışında durur ve yalnızca kadın bedeninde sayılır; bu bir eksiklik ya da üstünlük göstermez, yalnızca bir farkı adlandırır.

Mūtrāśaya, Suśruta'nın sayımındaki idrar haznesidir; akademide daha önce basti adıyla görülen bölge aynı yeri gösterir, ama iki ad ayrı sözcüklerdir. Āśaya ile koṣṭha da karıştırılmamalıdır: koṣṭha gövde ortasında yer kaplayan geniş bir kesimdir, āśaya ise bu kesimde ya da bedenin başka bir yerinde duran daha dar bir haznedir; yedi haznenin hepsi aynı kesinlikle koṣṭhanın içine yerleştirilemez.

Doşa hazneleri için önerilen organ karşılıkları yorumcular arasında hâlâ tartışılır; bu eşleme burada kesin bilgi gibi sunulmaz. Āśaya sınaması, bir hazne cümlesini hangi hazne, hangi küme, hangi kaynak sorularıyla okuyan bir araçtır; yazılı metni çözer, yaşayan bedeni yargılamaz.

Sonraki derse köprü

Bu ders yedi hazneyi ve içindeki sekizinciyi adlandırdı, ama bir hazneyi çevresindeki dokudan ayıran şeyin ne olduğunu hiç sormadı. Modülün beşinci dersi Kalā başlığını taşır ve hazneleri ve dokuları birbirinden ayıran ince katmanlara klasik metnin ne ad verdiğini soruyor.