Bireysel yapı kavramı

Açılış sahnesi

Kışın bir sabahı, küçük bir liman kasabasında vapur iskelesi. Denizden aynı soğuk rüzgâr esiyor ve iskeledeki herkes aynı tahta zeminde bekliyor.

Sıranın başındaki balıkçı kollarını sıvamış, yüzü rüzgâra dönük. Hemen arkasındaki öğretmen atkısını iki kez dolamış, yakasını kaldırmış. Üçüncü yolcu ellerini ceplerine sokmuş ve ayaklarını yere vuruyor.

Hava aynı, iskele aynı, saat aynı. Üç kişi aynı sabaha üç ayrı biçimde karşılık veriyor.

Bunu gören biri hava durumunu suçlamaz. Suçlayacak bir şey yok; ayrılan yer havada değil, üç kişinin kendilerinde. Klasik metinler tam olarak bu ayrılığı adlandırmak için ayrı bir kavram kurar ve bu kavramı bedeni anlamanın temel adımlarından biri sayar.

Bu derste ne olacak

Önce önceki modülün genel çerçevesinin neden tek başına yetmediği sorulacak. Doşaların herkes için geçerli davranışı anlatıldı, ama kişileri birbirinden ayıran bir şey henüz konuşulmadı.

Ardından klasik metinlerin bu farkı nereye yerleştirdiği ve yapının hangi etkenlerle oluştuğunun nasıl anlatıldığı görülecek. Üçüncü bölümde, bir kişiye yapı atfeden cümlenin ne söylediği ve ne söylemediği ayrıştırılacak.

Usta katmanı, bu tür cümleleri okurken sırayla sorulacak dört soruyu toplayacak. Anılan kişiler tartışılan noktayı somutlaştırmak için kurgulanmıştır.

Sıfır noktası

Önceki modül doşaları herkes için ortak bir çerçeve olarak kurdu. Nitelikleri, işleri, yerleri ve hareketleri tek tek anlatıldı; zaman içindeki sıraları da gösterildi. Bu anlatımda konuşan hep genel bir bedendi.

Oysa iskeledeki üç kişi aynı genel bedenin üç örneği değil. Aynı etkene aynı ölçüde karşılık vermiyorlar. Bu fark tekrar eden bir biçimde ortaya çıkıyor ve klasik metinler onu bir bilgi konusu olarak ele alıyor.

Mekanizma — taban çizgisi

Kişiler arasındaki fark bir kereye mahsus bir olay değildir. Aynı kişi başka bir gün, başka bir yerde de büyük ölçüde aynı biçimde karşılık verir.

Taban çizgisi fikri, önceki derste görülen hareket üçlüsüyle birlikte okunabilir. Bir doşa birikirken ya da yatışırken, kişi kendi taban çizgisinin etrafında hareket eder; aynı hareket, iki farklı kişide birbirinden farklı görünür.

Mekanizma — yapı nasıl oluşur

Klasik derlemeler yapıyı doğumdan sonra kazanılan bir özellik olarak değil, oluşum sırasında belirlenen bir özellik olarak anlatır. Bu anlatımın ayrıntısı gebeliğin başlangıcını konu alan bölümlerde bulunur.

Bu sayımın bir ilkesi vardır: yapı bir kişinin seçimi değil, onun dışındaki etkenlerin bileşiminden doğar. Kişi kendi yapısını sonradan belirlemez; onu taşır. Bu yüzden yapı hakkında konuşurken ne bir övgü ne de bir kusur dili uygun düşer; ortada bir başarı ya da hata yoktur, yalnızca bir başlangıç noktası vardır.

Mekanizma — yapı cümlesi ne söyler

Bir kişiye yapı atfeden cümleler günlük dilde sık kullanılır: "Ayşe pitta yapılıdır" gibi. Bu cümlelerin ne iddia ettiği çoğu zaman belirsizdir.

Eğilim cümlesi iki şeyi birden söyler ve ikisini de sınırlı söyler. Günlük dildeki kısa yapı adları bu sınırı görünmez kıldığı için, cümleyi açarak okumak gerekir. Birincisi, kişinin taban çizgisinin belirli bir doşa yönünde durduğudur. İkincisi, bu çizginin ömür boyu büyük ölçüde sürdüğüdür.

Cümlenin söylemediği şeyler ise en az söylediği kadar önemlidir. Kişinin belirli bir hastalığa yatkın olduğunu, belirli bir karakterde olduğunu ya da belirli bir yaşam biçimini benimsemesi gerektiğini bildirmez.

Usta katmanı — yapı ifadesi sınaması

Bir kişiye yapı atfeden bir ifadeyi okurken dört soru sırayla sorulabilir.

Birinci soru ifadeyi bir kaynağa bağlar. Kaynaksız bir yapı cümlesi, kim söylediği belli olmayan bir sözdür ve onu doğrulamanın ya da çürütmenin bir yolu yoktur.

İkinci soru eğilim cümlesini korur; ifade yönelim bildirmekten çıkıp kişiliğe, davranışa ya da sağlığa hüküm vermeye başlamışsa okur bunu fark eder. Üçüncü soru ifadenin dayanağını sorar: bir yapı adı bir değerlendirmeden mi geliyor, yoksa yalnızca bir izlenimden mi?

Dördüncü soru en zoru olabilir. İfadenin söylemediği şey, çoğu zaman en kolay atlanandır.

Kapanış katmanı — bu dersin sınırı

Bu ders bireysel yapı kavramını, taban çizgisini, oluşum etkenlerini ve yapı cümlesinin eğilim olarak okunuşunu kurdu. Yapının türleri, bu türlerin nasıl sayıldığı ve bir kişinin yapısının nasıl belirlendiği burada anlatılmadı.

Yapının belirlenmesi ayrıca dikkat gerektirir. Bu modülün sonraki derslerinden biri, yapı belirleme yöntemlerinin sınırlarını kendi başına ele alacak.

Kişiye özgü bir yapıdan söz etmek, bir kişinin sağlığı hakkında bir yorum yapmak anlamına gelmez. Bir yakınma, hangi yapıdan olursa olsun, bir sağlık uzmanına götürülmelidir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Doşaların genel çerçevesi herkes için ortaktır, ama kişiler bu çerçeveye aynı biçimde karşılık vermez. Bu fark, bireysel yapı kavramının konusudur.

Yapı, bir kişinin doşa dengesinin çevresinde dolaştığı olağan düzeydir; taban çizgisi sabit bir nokta değil, kişiye özgü bir ortalama bölgedir.

Klasik anlatım yapıyı oluşum sırasında birden çok etkenin bileşiminden doğan bir özellik olarak sunar. Bu sayım bir suçlama ya da kader listesi değildir ve modern kalıtım bilgisiyle bire bir eşitlenmez.

Bir kişiye yapı atfeden cümle bir eğilim bildirir. Mizaca, davranışa ya da sağlığa hüküm vermez ve bir sağlık uzmanının değerlendirmesinin yerine geçmez.

İskeledeki üç kişi aynı rüzgârdan farklı biçimde etkilendi ve ayrılık havada değildi. Kişileri birbirinden ayıran şey, her birinin kendi taban çizgisiydi.

Sonraki derse köprü

Bu ders bireysel yapıyı genel bir kavram olarak kurdu; yapının hangi biçimlerde görüldüğüne girmedi. Kişilerin taban çizgisi bir doşanın yönünde durabilir mi, iki doşanın arasında mı, üçünün ortasında mı, ve bunlar nasıl adlandırılır?

Modülün ikinci dersinin adı Tek doşa yapıları. O ders, bir doşanın öne çıktığı yapıların klasik derlemelerde nasıl tarif edildiğini ve bu tariflerin hangi niteliklere dayandığını soracak.