Abhāva

Açılış sahnesi

Bir çırak boş rafa bakıyor. "Burada kâse yok" diyor.

Ustası duraksamadan soruyor: bu cümle neyi anlatıyor? Rafı mı, kâseyi mi, yoksa ikisi arasındaki bir şeyi mi? Çırak üçüne de "hayır" demek istiyor ama daha iyi bir yanıtı yok.

Çırak duruyor. D01'den D05'e kadar hep VAR OLAN şeylerle uğraştık — kāryalar, kāraṇalar, bağlar. Ama "yok" da bir şey söylüyor gibi; boş bir raf, dolu bir rafla aynı şey değil. Peki bu "yokluk" neyin kategorisi?

Bu derste ne olacak

Önce abhāvanın ne olduğuna, yokluğun kendisinin nasıl bir kategori sayıldığına bakacağız. Sonra ikinci mekanizmada dört abhāva türünden ikisine, üretimden önceki ve sonraki yokluğa bakacağız. Üçüncü mekanizmada öteki ikisine, mutlak yokluk ile karşılıklı yokluğa bakacağız. Usta katmanında yokluğun gerçekten bağımsız bir kategori mi yoksa yalnızca bir konuşma biçimi mi olduğu tartışmasına bakacağız. Ders bittiğinde bir "yok" cümlesi duyduğunda hangi tür yokluktan söz edildiğini ayırt edebiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

D01-D05 hep VARLIĞI konu etti: bir kāryanın var olması, bir bağın var olması, bir sınıfın ya da tikelliğin var olması. Bu ders tam tersine döner: bir şeyin belirli bir yerde, zamanda ya da hiçbir zaman var OLMAMASI da kendi başına bir kategori sayılabilir mi?

Bu soru boş bir merak değil. Gündelik konuşmada "yok" kelimesini sürekli kullanırız ama bu kelimenin arkasında duran yapıyı neredeyse hiç sorgulamayız; bu ders tam olarak o sorgulamayı yapıyor.

Mekanizma — üretimden önce ve sonra

Abhāvanın en temel iki türü, bir kāryanın zaman içindeki iki farklı yokluk anını işaret eder.

Bu bağlantı önemli bir şeyi gösteriyor: D02'de "açığa çıkma mı yeni üretim mi" diye sorduğumuz tartışma, abhāva diliyle yeniden kurulabilir — soru artık "kāryanın prāgabhāvası tam mı yoksa yalnızca görünürde mi" biçimini alıyor. İki dil aynı ayrışmayı farklı kelimelerle taşıyor.

Bu ayrım D01'in kārya-kāraṇa ilişkisini tamamlıyor: bir kāryanın pradhvaṃsābhāvası, onun samavāyi-kāraṇasının da yok olduğu anlamına gelmez. Malzeme bir biçimden ötekine geçebilir; yok olan yalnızca belirli bir biçimdir, malzemenin kendisi değil.

Mekanizma — mutlak yokluk ve karşılıklı yokluk

Öteki iki abhāva türü zamana değil, kategoriye bakar.

Dört tür bir arada şunu gösteriyor: "yok" demek dört farklı şeyden birini söylemek olabilir — henüz üretilmedi (prāgabhāva), artık yok oldu (pradhvaṃsābhāva), hiçbir zaman o kategoriye ait olmadı (atyantābhāva), ya da yalnızca başka bir şeyin kendisi değil (anyonyābhāva). Dördü de aynı kısa kelimeyle ("yok") söylenebilir; ayrım yalnızca dikkatli bakıldığında ortaya çıkar.

Usta katmanı — yokluk gerçekten bir kategori mi

Abhāva altı temel kategoriye SONRADAN eklenmiş bir kategori. Bu, sorgulanmadan kabul edilmiş değil.

Bu ders bu tartışmayı çözmüyor; abhāvanın dört türünü ve bunların nedensellikle bağlantısını kaydediyor, kategorinin nihai statüsüne karar vermiyor. Bu, dersin bir eksikliği değil; gelenek kendi içinde bu soruyu açık bıraktığında biz de onu kapatmış gibi davranmıyoruz.

Kapanış katmanı — bu dersin sınırı

Bu ders abhāvanın dört türünü ve bunların D01-D05'teki kavramlarla bağlantısını kurdu.

Bu sınırı bilerek çiziyoruz: yokluk kategorisi kuruldu, ama modülün geri kalan iki dersi tamamen farklı bir ölçeğe, kozmos ile insan arasındaki benzerliğe geçecek.

D01'den D06'ya kadar altı ders, bir nesneyi ele almanın altı farklı yolunu kurdu: nereden geldiği, o gelişin nasıl okunduğu, hangi sınıftan olduğu, hangi tikel olduğu, hangi bağla tutunduğu ve hangi biçimde yok olabileceği. Bu altı soru birlikte, tek bir nesneye artık çok katmanlı bakabileceğin bir çerçeve oluşturuyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Abhāva, bir şeyin belirli bir yerde, zamanda ya da hiçbir biçimde var olmadığını bildiren, altı temel kategoriye sonradan eklenmiş yedinci kategoridir.

Dört türü vardır: prāgabhāva (üretimden önceki yokluk), pradhvaṃsābhāva (yıkımdan sonraki yokluk), atyantābhāva (kategoriler arası mutlak ve kalıcı yokluk) ve anyonyābhāva (iki var olan bireyin karşılıklı kimlik farkı).

Prāgabhāva, D02'nin satkāryavāda-ārambhavāda tartışmasını yeni bir dille yeniden kurar: ārambhavāda kāryanın prāgabhāvasını tam ve gerçek sayar, satkāryavāda aynı anı örtük bir varoluş olarak okur.

Anyonyābhāva, D04'ün viśeṣasının olumsuz yüzüdür: viśeṣa bir şeyin kendi kimliğini olumlu kurar, anyonyābhāva aynı kimliği "öteki değildir" diyerek doğrular.

Pradhvaṃsābhāva da D01'in kārya-kāraṇa ilişkisini tamamlar: bir kāryanın yok olması, onun samavāyi-kāraṇasının da yok olduğu anlamına gelmez; malzeme biçim değiştirerek varlığını sürdürebilir.

Abhāvanın gerçek bir kategori mi yoksa yalnızca varlığın kavramsal bir yansıması mı olduğu, gelenek içinde açık bir soru olarak kalır; bu ders karar vermeden dört türü ve bağlantılarını kaydeder.

Sonraki derse köprü

Bu ders yokluğun kendisini dört türe ayırarak D01-D05'in varlık merkezli kavramlarını tamamladı; artık bir nesneye yalnızca ne olduğunu değil, ne OLMADIĞINI da hangi türden sorabileceğini biliyorsun.

Sıradaki dersin adı Loka-puruṣa benzerliği; müfredatın bu başlığı, artık bireysel kāryalardan ve kāraṇalardan uzaklaşıp kozmosun kendisi ile insan arasında kurulan bir benzerlik ilişkisine, bambaşka bir ölçeğe geçecek. Bu altı derste kurulan araçların hiçbiri bu geçişle geçersiz kalmıyor; yalnızca uygulandıkları alan genişliyor.