Geleneksel bilgi ile bilimsel kanıtın ayrılması

Açılış sahnesi

Bir köyde bir karışım üç kuşaktır aynı rahatsızlık için kullanılıyor.

Kullananların çoğu iyileşiyor. Kullanan kişiler bunu anlatıyor, anlatanlar başkalarına söylüyor ve karışım varlığını sürdürüyor.

Şimdi şu soruyu sor: bu üç kuşaklık gözlem neyi kanıtlıyor?

Kanıtladığı bir şey var ve o şey gerçek: bu karışım üç kuşaktır kullanılıyor ve kullananların çoğu iyileşiyor.

Kanıtlamadığı şey ise başka: iyileşmenin karışımdan geldiğini.

Aradaki mesafede üç şey duruyor. Birincisi, o rahatsızlığın bir kısmının kendiliğinden geçiyor olması. İkincisi, aynı dönemde başka şeylerin de değişiyor olması. Üçüncüsü, işe yaramadığı durumların anlatılmaması ve hatırlanmaması.

Bu üçü ayıklanmadan gözlem bir sonuca varamıyor.

Bu ders o ayıklamanın nasıl yapıldığını anlatıyor. Bir uyarıyla başlayalım: burada iki bilgi türü karşılaştırılacak ama sıraya dizilmeyecek.

Bu derste ne olacak

Önce geleneksel bilginin ne olduğunu kuracağız. Bir inanç değil, bir gözlem birikimi.

Sonra o gözlemin neden tek başına nedensellik kuramadığını göreceğiz. Üç ayrı engel var ve üçü de gözlemin kusuru değil, gözlemin doğası.

Ardından karşılaştırmalı deneyin ne eklediğine bakacağız.

Sonra geleneğin kendi bilgi kuramına döneceğiz; orada da bir sınıflandırma var.

En sonda iki bilgi türünün nasıl yan yana durabileceğini konuşacağız.

Bu derste geçen durumların hiçbiri gerçek değildir; hepsi bir kavramı görünür kılmak için yazılmış kurgulardır.

Sıfır noktası

Önce geleneksel bilgiye hak ettiği tanımı verelim.

Bu bir küçümseme değil. Birikimli gözlem gerçek bir bilgi üretme biçimi ve modern tıbbın birçok başlangıç noktası buradan çıktı.

Yaptığı işi de görelim: çok seyrek görülen olayları yakalayabiliyor, uzun sürede ortaya çıkanları görebiliyor ve gerçek yaşam koşullarında oluyor. Bunlar deneyin zayıf olduğu yerler.

İki yöntem farklı sorular soruyor.

Birikimli gözlem şunu soruyor: ne oluyor? Karşılaştırmalı deney şunu soruyor: bu, o şeyden mi oluyor?

Mekanizma — gözlemin önündeki üç engel

Şimdi asıl konuya geliyoruz. Gözlem neden tek başına nedensellik kuramıyor?

Bu birinci engel ve en güçlüsü. Bir şey yapıp iyileşmek ile bir şey yapmasan da iyileşecek olmak arasındaki farkı gözlem göremiyor.

Üstelik insanlar bir uygulamaya genellikle EN KÖTÜ oldukları anda başlıyorlar. En kötü andan sonra gelen şey çoğu zaman düzelme oluyor ve bu düzelme uygulamanın hanesine yazılıyor.

Bu ikinci engel. Bir kişi bir şeye başladığında genellikle yalnız o değişmiyor.

Bu üçüncü engel ve en sinsisi, çünkü hem kullanan hem anlatan hem dinleyen tarafta aynı anda işliyor.

Mekanizma — deney ne ekliyor

Şimdi karşılaştırmalı deneyin ne yaptığına bakalım. Yaptığı şey basit ve üç engelin üçünü birden hedefliyor.

Birinci hamle: bir karşılaştırma grubu kurmak. İki grup aynı sürede izleniyor ve biri müdahaleyi almıyor. Kendiliğinden düzelme her iki grupta da oluyor ve fark ancak onun üstünde kalan kısımda aranıyor.

İkinci hamle: kimin hangi gruba gireceğini kura ile belirlemek. Böylece bilinen ve bilinmeyen bütün karıştırıcı etkenler iki gruba yaklaşık olarak eşit dağılıyor.

Üçüncü hamle: mümkün olduğunda tarafların hangi grupta olduğunu bilmemesi. Böylece beklenti etkisi iki gruba da eşit dağılıyor.

Usta katmanı — geleneğin kendi bilgi kuramı ve iki türün yan yana durması

Şimdi önemli bir noktaya geliyoruz: bu ayrımı geleneğe dışarıdan getirmiyoruz.

Bunun ötesinde klasik metinler bilginin kaynaklarını ayrı ayrı sınıflandırıyor: güvenilir kişilerin aktardığı bilgi, doğrudan gözlem ve akıl yürütmeyle varılan sonuç.

Yani "bu bilgi nereden geliyor" sorusu geleneğin kendi sorusu. Bu akademinin etiket sistemi o soruyu yeni bir dille soruyor, ilk kez sormuyor.

İkinci nüans: deney her soruya uygulanamıyor.

Karşılaştırmalı deney güçlü bir araç ama sınırları var. Bir yaşam biçimi değişikliğini körlemek çoğu zaman imkânsız. Çok bileşenli ve kişiye göre uyarlanan bir yaklaşımı standart bir müdahaleye indirgemek onu değiştiriyor. Ve seyrek görülen zararlar deneyin ölçeğine sığmıyor.

Üçüncü nüans ve bu dersin sonucu: iki bilgi türü yan yana durabilir.

Bu akademinin yaptığı şey birini seçmek değil, her cümleyi doğru kutuya koymak.

Bir klasik metnin ne dediğini aktarmak geleneksel bilgidir ve öyle etiketlenir. Bir araştırmanın ne bulduğunu aktarmak bilimsel kanıttır ve öyle etiketlenir.

Sorun ikisinin aynı sayfada bulunmasında değil. Sorun ikisinin AYNI CÜMLEDE birleştirilmesinde.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Geleneksel bilgi bir inanç değil bir birikimli gözlemdir ve seyrek olayları, uzun süreli sonuçları ve gerçek yaşam koşullarını görebilir.

Gözlem tek başına nedensellik kuramaz ve bunun üç sebebi vardır: kendiliğinden düzelme, karıştırıcı etkenler ve doğrulama yanlılığı; üçü de gözlemin kusuru değil doğal sınırıdır.

Karşılaştırmalı deney bu üçünü birden hedefler: karşılaştırma grubu, kura ile atama ve mümkün olduğunda körleme.

Deney her soruya uygulanamaz; körlenemeyen müdahaleler, kişiye uyarlanan yaklaşımlar ve seyrek sonuçlar bu tasarımın zorlandığı yerlerdir.

İki bilgi türü aynı sayfada durabilir; sorun aynı cümlede birleştirilmelerindedir ve ayıran şey etikettir.

Sonraki derse köprü

Bu derste iki bilgi türünü ayırdık. Şimdi bir adım geriye gidip cümlelerin kendisine bakacağız.

Bir metin okurken karşına çıkan her cümle aynı türden değil. Bazıları bir şey öne sürüyor, bazıları bir açıklama deniyor, bazıları bir bulguyu aktarıyor.

Bu üçü aynı gramerle yazılıyor ve aynı güvenle söyleniyor; ama biri henüz sınanmamış bir öneri, biri sınanabilir bir tahmin, biri bir ölçüm sonucu.

Sonraki ders iddia, hipotez ve kanıtı ayırıyor. Orada öğreneceğin şey bir okuma alışkanlığı olacak: bir cümleyi okurken önce ne tür bir cümle olduğunu sormak.