Anatomi ve Fizyoloji Arasındaki Fark

Açılış

Bu iki kelime neredeyse her zaman yan yana geçer — "anatomi ve fizyoloji" — ve bu yakınlık ikisinin aynı şey olduğu izlenimini verir.

Değiller. Farklı sorular soruyorlar, farklı yöntemlerle çalışıyorlar ve farklı türde cevaplar üretiyorlar. Ama birbirlerinden ayrılamıyorlar da.

Anatomi bedenin ne olduğunu, fizyoloji nasıl çalıştığını anlatır. Biri fotoğraf, diğeri filmdir.

Bu derste ne olacak

İkisini üç eksende ayıracağız: soru, yöntem ve zaman. Sonra neden ayrılamadıklarını göreceğiz — biçim ile işlev arasındaki bağ üzerinden. Ardından bu ayrımın öğrenmede ne işe yaradığını, hangi hatayı önlediğini konuşacağız.

Sıfır noktası

Bir saat düşün. Kapağını açtın.

Anatomi: İçinde kaç dişli var, hangisi hangisiyle temas ediyor, yay nerede duruyor, akrep hangi milin üzerinde? Parçaları, yerlerini ve birbirine bağlanışını tarif ediyorsun.

Fizyoloji: Yay boşalırken enerji nasıl aktarılıyor, dişli oranı ibrenin hızını nasıl belirliyor, sıcaklık değişince mekanizma neden sapıyor? Süreci tarif ediyorsun.

İkisi de aynı saat hakkında. Ama birincisi durağan bir kesit, ikincisi zaman içinde bir akış.

Mekanizma

Üç eksende ayrım

1. Soru ekseni.

Anatomi "ne" ve "nerede" sorar: Bu yapı nedir? Nerede duruyor? Neye komşu?

Fizyoloji "nasıl" ve "ne kadar" sorar: Bu nasıl çalışıyor? Hangi hızda? Ne kadar basınç altında? Bozulunca ne olur?

2. Yöntem ekseni.

Anatomi ağırlıklı olarak gözlemle çalışır: diseksiyon, görüntüleme, mikroskopi. Bir yapının varlığı görülerek doğrulanır.

Fizyoloji ağırlıklı olarak ölçüm ve deneyle çalışır: basınç, akış, elektriksel etkinlik, kimyasal değişim. Bir sürecin nasıl işlediği ölçülerek gösterilir.

3. Zaman ekseni.

Anatominin cevapları büyük ölçüde zamansızdır: kalp göğüs boşluğunun ortasındadır — bu, gün içinde değişmez.

Fizyolojinin cevapları zamana bağlıdır: kalp atım hızı istirahatte bir, koşarken başka bir değerdedir.

Neden ayrılamıyorlar

Basit sebep: biçim işin izini taşır.

Bu cümleyi Kurs 00'da kalp örneğiyle görmüştük. Kural geneldir ve iki yönde de çalışır.

Biçimden işleve. Bir yapının biçimi, ne yapabileceğini sınırlar ve gösterir.

İnce bağırsak birkaç metre uzunluğunda ve iç yüzeyi kıvrımlar ve minik çıkıntılarla kaplıdır. Bu biçim tek bir şeyi söylüyor: yüzey alanını büyütmek. Yüzey alanı büyütmenin işlevi emilimdir. Biçime bakıp işlevi tahmin ettin.

İşlevden biçime. Bir yapının ne yaptığını biliyorsan, neye benzemesi gerektiğini tahmin edebilirsin.

Bir yapı yüksek basınca karşı çalışıyorsa duvarı kalın olmalıdır. Atardamarların duvarı toplardamarlardan kalındır; sebebi basınç farkıdır. Bilgiyi ezberlemedin, çıkardın.

Bu iki yönlü bağ, anatomiyi ezberden çıkarıp anlamaya taşıyan mekanizmadır — ve fizyolojiyi bilmeden çalışmaz.

Bağın koptuğu yerler

Dürüst olalım: biçim–işlev bağı her zaman temiz değildir.

Bazı yapılar birden fazla iş yapar. Diyafram hem solunumun ana kası, hem göğüs ile karın arasındaki bölme, hem de içinden damar ve sinir geçen bir geçittir. Tek bir işleve indirgemek yanlış olur.

Bazı biçimler işlevle değil, gelişimle açıklanır. Kurs 00-07'deki örnekler — testis damarlarının karın içinden gelmesi, diyafram sinirinin boyundan inmesi — işlevsel bir gerekçeyle değil, gelişimsel göçle açıklanır.

Bazı yapıların işlevi hâlâ tartışmalıdır. Ders 00-22'de gördüğümüz gibi işlev iddiaları en kırılgan iddia türüdür.

Bu yüzden "biçim işlevi açıklar" bir kural değil, güçlü bir başlangıç varsayımıdır. Açıklamıyorsa, gelişime bakılır.

Üçüncü bir komşu: patoloji

İki kavramı ayırdıktan sonra üçüncüsünü eklemek tabloyu tamamlıyor.

Patoloji, yapı ve işlevin bozulmuş hâlini inceler. Ve burada güzel bir simetri var: patolojinin de iki yüzü vardır.

• Patolojik anatomi, hastalıklı yapıyı tarif eder — bir organın büyümesi, bir dokunun yapısının değişmesi.
• Patofizyoloji, bozulmuş işleyişi tarif eder — bir sürecin neden aksadığı.

Yani ikili yapı, hastalık tarafında da aynen tekrar eder. Anatomi–fizyoloji ikilisi normali, patolojik anatomi–patofizyoloji ikilisi sapmayı anlatır.

Bunun pratik sonucu şudur: normali iyi bilen kişi, sapmayı çok daha hızlı öğrenir. Patoloji derslerinin anatomi ve fizyolojiden sonra gelmesinin sebebi budur — üzerine bineceği zemin olmadan anlatılamaz.

Öğrenmede ne işe yarıyor

Bu ayrımı bilmenin üç somut faydası var.

1. Doğru soruyu doğru yere sorarsın. "Kalp neden sol tarafta daha çok hissediliyor" anatomik bir sorudur. "Kalp hızı neden heyecanlanınca artıyor" fizyolojik bir sorudur. Birini diğerinin kaynağında aramak zaman kaybıdır.

2. Neyi ezberleyip neyi çıkaracağını bilirsin. Konum bilgisi çoğu zaman öğrenilir; işlev bilgisi çoğu zaman çıkarılır. Bu ayrım, çalışma zamanını doğru dağıtmanı sağlar.

3. Boşluğu fark edersin. Bir yapının biçimini biliyor ama neden öyle olduğunu söyleyemiyorsan, fizyoloji tarafında bir eksik var demektir. Bu, "biliyorum" hissinin en yaygın yanıltıcı hâlidir.

Bu akademi ne kadar fizyoloji anlatıyor

Açık olmak gerekirse: yeterince, ama bir fizyoloji programı kadar değil.

Bu bir anatomi akademisidir. Fizyoloji burada açıklayıcı rolde bulunur: bir yapının neden öyle olduğunu anlatmak için gereken kadar. Bir kasın nasıl kasıldığının hücresel mekanizması, bir sinirin elektriksel iletim ayrıntısı, hormon düzenleme döngüleri — bunlar ayrı bir programın konusudur.

Sınır şudur: biçimi açıklıyorsa girer, açıklamıyorsa girmez.

Kendin dene

Toparlayalım

• Anatomi "ne ve nerede", fizyoloji "nasıl ve ne kadar" sorar.
• Anatomi gözlemle, fizyoloji ölçüm ve deneyle çalışır.
• Anatominin cevapları büyük ölçüde zamansız, fizyolojininkiler zamana bağlıdır.
• İkisi ayrılamaz çünkü biçim işin izini taşır — ve bağ iki yönde de çalışır.
• Bağ her zaman temiz değildir: çok işlevli yapılar, gelişimle açıklanan biçimler ve tartışmalı işlevler vardır.
• Ayrımı bilmek doğru soruyu doğru yere sormanı, neyi ezberleyip neyi çıkaracağını bilmeni sağlar.
• Bu akademide fizyoloji, biçimi açıkladığı ölçüde yer alır.

Bir sonraki derste anatominin ölçeğe göre ikiye ayrılışına bakacağız: makroskobik ve mikroskobik.